بلاکچین سولانا – معرفی شبکه سریع و کم‌ هزینه SOL

بلاکچین سولانا چیست؟ بررسی شبکه پرسرعت و کم‌هزینه Solana

در زمان راه‌اندازی، بلاکچین سولانا با لقب «قاتل اتریوم» (Ethereum Killer) شناخته شد؛ اصطلاحی که نقش مهمی در افزایش جایگاه آن در فضای بلاکچین داشت. در دنیایی که مدت‌ها تحت سلطه شبکه‌های قدیمی مانند Bitcoin و Ethereum بود و این شبکه‌ها با مشکلاتی مانند کارمزدهای بالا و سرعت پایین تراکنش‌ها مواجه بودند، Solana وعده ارائه راهکاری متفاوت را مطرح کرد: پردازش تعداد زیادی تراکنش با سرعت بالا و هزینه‌ای کمتر از یک سنت.

Solana در سال 2020 توسط Anatoly Yakovenko راه‌اندازی شد و به‌سرعت به یکی از شبکه‌های برجسته بازار تبدیل شد. این پروژه مسیر خود را از یک وایت‌پیپر جاه‌طلبانه، به یک پروتکل آزمایشی (Mainnet Beta) و سپس به یک بلاکچین کاملاً فعال طی کرد.

راز اصلی عملکرد سولانا چیست؟ ترکیب نوآورانه دو مدل اجماع اثبات سهام (Proof of Stake یا PoS) و اثبات تاریخچه (Proof of History یا PoH) که به اعتبارسنج‌ها اجازه می‌دهد تراکنش‌ها را به‌صورت موازی و نه ترتیبی پردازش کنند.

نتیجه این معماری، یکی از سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین پلتفرم‌های قرارداد هوشمند ساخته‌شده تاکنون است که از کاربردهایی مانند صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX)، بازارهای NFT، میم‌کوین‌ها، بازی‌ها و اپلیکیشن‌های پرداخت غیرمتمرکز (dApps) پشتیبانی می‌کند.

البته این مزیت عملکردی بدون هزینه نبوده است. بلاکچین سولانا از زمان راه‌اندازی چندین قطعی شبکه را تجربه کرده که نگرانی‌هایی درباره قابلیت اطمینان و میزان تمرکززدایی واقعی آن ایجاد کرده است.

در این مقاله بررسی می‌کنیم سولانا دقیقاً چیست، معماری منحصربه‌فرد آن چگونه کار می‌کند، چرا اهمیت دارد و چه چالش‌هایی همچنان پیش روی این شبکه قرار دارد.

بلاکچین سولانا – تاریخچه و روند توسعه

Solana یک بلاکچین متن‌باز است که برای ارائه توان پردازشی بالا و کارمزدهای پایین تراکنش، هم برای توسعه‌دهندگان و هم کاربران طراحی شده است؛ به‌ویژه در مقایسه با شبکه‌های قدیمی‌تر مانند Ethereum. توکن بومی این شبکه، SOL، در حال حاضر از نظر ارزش بازار در میان 10 ارز دیجیتال برتر قرار دارد.

در سال 2017، Anatoly Yakovenko، مهندس سابق شرکت Qualcomm، وایت‌پیپر سولانا را منتشر کرد که در آن مفهوم Proof of History معرفی شده بود. او با تکیه بر تجربه خود در طراحی سیستم‌های توزیع‌شده متوجه شد نبود یک روش قابل‌اعتماد و خودکار برای ثبت زمان تراکنش‌ها، باعث ناکارآمدی بلاکچین‌های قدیمی شده است.

این مشکل باعث می‌شد اعتبارسنج‌ها دائماً مجبور باشند برای تأیید بلاک‌ها با یکدیگر هماهنگ شوند؛ موضوعی که سرعت اجرای تراکنش‌ها را کاهش می‌داد.

راه‌حل او چه بود؟ Proof of History یا PoH؛ سازوکاری که مانند یک ساعت رمزنگاری‌شده عمل می‌کند و ترتیب رخدادها را ثبت می‌کند. این ایده برای ساده‌سازی هماهنگی میان اعضای شبکه طراحی شد و در نهایت به ایجاد شبکه‌ای با سرعت بسیار بالاتر منجر شد.

Yakovenko بعدها با Raj Gokal و Greg Fitzgerald همکاری کرد تا Solana Labs را ایجاد کند. این مجموعه پس از چندین نسخه آزمایشی، بلاکچین سولانا را در مارس 2020 به‌عنوان Mainnet Beta راه‌اندازی کرد.

سولانا در دوران رشد شدید DeFi و NFT در سال 2021 به‌سرعت مورد توجه قرار گرفت. توسعه‌دهندگان به سمت این شبکه جذب شدند، ارزش SOL افزایش یافت و برای کاربردهای مختلف، کیف پول‌های Solana شکل گرفتند. این پیشرفت‌ها باعث شد بحث‌هایی درباره تبدیل‌شدن سولانا به «قاتل اتریوم» مطرح شود.

در مقایسه با رقبایی که برای مقیاس‌پذیری به راهکارهای لایه دوم (Layer 2) وابسته هستند، Solana تلاش می‌کند مقیاس‌پذیری را در لایه پایه شبکه ایجاد کند. این شبکه برای حفظ عملکرد خود و پردازش حجم بالای تراکنش‌ها، به مجموعه‌ای کوچک‌تر از رایانه‌های قدرتمند و سریع متکی است.

سولانا چگونه کار می‌کند؟

Solana برای عملکرد خود از ترکیب دو مدل اجماع PoS و PoH استفاده می‌کند. Proof of Stake نقش لایه امنیتی شبکه را ایفا می‌کند و بر اعتبارسنج‌هایی متکی است که SOL خود را استیک می‌کنند تا تراکنش‌ها را تأیید کرده، بلاک‌های جدید ایجاد کنند و شبکه را حفظ کنند.

توکن SOL همچنین برای پرداخت کارمزد تراکنش‌هایی که هنگام تعامل با بلاکچین ایجاد می‌شوند، استفاده می‌شود.

در مقابل، Proof of History مانند یک ساعت رمزنگاری‌شده عمل می‌کند و یک رکورد قابل‌تأیید از ترتیب تمام رویدادها ایجاد می‌کند.

الگوریتم‌های اجماع Proof of Stake و Proof of History

بلاکچین‌ها معمولاً به روشی نیاز دارند تا نودها (رایانه‌هایی که بخشی از شبکه هستند) درباره ترتیب تراکنش‌ها به توافق برسند. این نیاز معمولاً باعث کاهش سرعت شبکه‌ها می‌شود؛ زیرا نودها باید پیش از ثبت غیرقابل‌تغییر تراکنش‌ها، دائماً آن‌ها را با یکدیگر بررسی و تأیید کنند.

Solana این مشکل را با استفاده از مدل Proof of History (PoH) حل می‌کند؛ الگوریتمی که Anatoly Yakovenko آن را به‌عنوان یک الگوریتم پیش از اجماع (Pre-consensus Algorithm) پیشنهاد کرد.

PoH در واقع یک ساعت غیرمتمرکز برای بلاکچین‌هاست که گذر زمان هر بلاک را ثبت می‌کند تا صحت داده‌های تاریخی حفظ شود. به زبان ساده، Proof of History یک رکورد منظم و ثابت از تمام تراکنش‌ها و رویدادها را به ترتیب زمانی نگهداری می‌کند.

با استفاده از مهرهای زمانی رمزنگاری‌شده، PoH به هر اعتبارسنج اجازه می‌دهد بدون نیاز به هماهنگی و ارتباط دائمی با سایر اعضای شبکه، به خط زمانی شبکه اعتماد کند.

این موضوع میزان هماهنگی موردنیاز میان اعتبارسنج‌ها را کاهش داده و توان پردازشی کلی شبکه را به شکل قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.

بیشتر بخوانید: تفاوت بیت کوین و اتریوم چیست؟ مقایسه کاربرد، شبکه و عرضه

در سولانا، PoH وظیفه مرتب‌سازی تراکنش‌ها را برعهده دارد، اما اعتبارسنجی نهایی بلاک‌ها از طریق سازوکار PoS انجام می‌شود.

این ترکیب به شبکه اجازه می‌دهد تراکنش‌ها را به‌صورت هم‌زمان تأیید و مرتب کند و همین موضوع باعث سرعت بالا و هزینه پایین سولانا شده است.

Proof of Stake به اعتبارسنج‌ها اجازه می‌دهد SOL خود را استیک کنند تا امنیت شبکه را تأمین کرده و در ازای آن پاداش بلاک دریافت کنند. اگر اعتبارسنج‌ها رفتار مخربی داشته باشند، مکانیزمی به نام Slashing دارایی استیک‌شده آن‌ها را جریمه یا مصادره می‌کند.

به‌طور خلاصه، ترکیب PoS و PoH به Solana امکان می‌دهد هزاران تراکنش را در هر ثانیه پردازش کند و نهایی‌شدن تراکنش‌ها را در کمتر از یک ثانیه انجام دهد.

در نتیجه، زمان انتظار کاهش پیدا کرده و هزینه تراکنش‌ها نیز به میزان قابل‌توجهی پایین می‌آید. این سیستم ترکیبی تعادلی میان سرعت، امنیت و بهره‌وری انرژی ایجاد می‌کند که برای عملکرد بالای سولانا ضروری است.

Tower BFT و Turbine

الگوریتم تحمل خطای بیزانسی Tower BFT (Byzantine Fault Tolerance) نسخه بهینه‌سازی‌شده‌ای از الگوریتم Practical BFT است که توسط Miguel Castro و Barbara Liskov در سال 1999 معرفی شد.

این پیاده‌سازی اختصاصی در سولانا از Proof of History به‌عنوان یک ساعت در مرحله پیش از اجماع استفاده می‌کند تا حجم پیام‌های موردنیاز و تأخیر شبکه را کاهش دهد. این سازوکار باعث می‌شود اعتبارسنج‌ها دقیقاً بدانند چه زمانی باید رأی دهند و بلاک‌ها را تأیید کنند.

Tower BFT امکان نهایی‌شدن قطعی (Deterministic Finality) را فراهم می‌کند؛ به این معنا که تراکنش‌ها در عرض چند ثانیه تأیید شده و غیرقابل‌تغییر می‌شوند.

در مقابل، Turbine پروتکل انتشار بلاک در شبکه Solana است. این پروتکل وظیفه انتقال بلاک‌ها به تمام نودهای شبکه را برعهده دارد.

Turbine با توزیع کارآمد بلاک‌ها میان اعتبارسنج‌ها، نقش مهمی در سرعت بالای سولانا ایفا می‌کند. این پروتکل هر بلاک را به بخش‌های کوچک‌تری به نام Shred تقسیم می‌کند و آن‌ها را در گروه‌های کوچک میان اعتبارسنج‌ها توزیع می‌کند.

سپس هر گروه این بخش‌ها را به گروه‌های دیگر ارسال می‌کند تا در نهایت کل شبکه به‌روزرسانی شود.

Gulf Stream و Sealevel

درحالی‌که بیشتر بلاکچین‌های سنتی از Mempool استفاده می‌کنند؛ فضایی که تراکنش‌های تأییدنشده در آن منتظر پردازش هستند، Solana از مکانیزمی به نام Gulf Stream استفاده می‌کند.

Gulf Stream تراکنش‌ها را مستقیماً به تولیدکننده بلاک بعدی ارسال می‌کند. با حذف مرحله انتظار، این سازوکار به سولانا کمک می‌کند ازدحام شبکه را کاهش داده و زمان تأیید تراکنش‌ها را کمتر کند.

این روش با جلوگیری از ایجاد صف تراکنش‌های پردازش‌نشده، به حفظ عملکرد سریع و بهینه شبکه کمک می‌کند.

علاوه بر این، Solana از موتور Sealevel برای اجرای موازی تراکنش‌ها استفاده می‌کند.

برخلاف Ethereum که تراکنش‌ها را به‌صورت ترتیبی پردازش می‌کند، Sealevel تراکنش‌هایی را که با یکدیگر تداخل ندارند شناسایی کرده و آن‌ها را به‌طور هم‌زمان اجرا می‌کند.

از آنجا که تراکنش‌ها دسترسی خود به وضعیت شبکه را از قبل مشخص می‌کنند، موتور Sealevel می‌تواند چندین قرارداد هوشمند را به‌صورت هم‌زمان روی هسته‌های مختلف CPU اجرا کند.

این پردازش موازی به Solana اجازه می‌دهد حجم بالای فعالیت اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز مانند صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) و بازی‌های بلاکچینی را بدون کاهش عملکرد مدیریت کند.

Pipelining، Cloudbreak و Archivers

Pipelining به فرایندی گفته می‌شود که در آن پردازش تراکنش‌ها با تقسیم‌شدن به مراحل متوالی بهینه می‌شود و هر مرحله به یک بخش سخت‌افزاری تخصصی اختصاص پیدا می‌کند.

با هم‌پوشانی مراحل مختلف پردازش تراکنش، این روش زمان موردنیاز برای اعتبارسنجی یک بلاک بزرگ از تراکنش‌ها توسط یک نود را به شکل قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.

همچنین تضمین می‌کند هیچ بخش از سیستم بدون استفاده باقی نماند و تمام منابع سخت‌افزاری موجود تا بیشترین میزان ممکن به کار گرفته شوند.

علاوه بر این، Pipelining به Solana اجازه می‌دهد با بهبود سخت‌افزار، مقیاس‌پذیری عمودی (Vertical Scaling) داشته باشد.

در مقابل، Cloudbreak یک پایگاه داده با مقیاس‌پذیری افقی است که به سولانا کمک می‌کند حجم بالایی از تراکنش‌ها را مدیریت کرده و بدون وابستگی به شاردینگ (Sharding) یا راهکارهای مقیاس‌پذیری لایه دوم (Layer 2)، ظرفیت خود را افزایش دهد.

این فناوری امکان خواندن و نوشتن هم‌زمان داده‌ها را فراهم می‌کند؛ قابلیتی که برای اجرای موازی قراردادهای هوشمند در Solana ضروری است.

همچنین Cloudbreak داده‌ها را میان تعداد زیادی از حافظه‌های SSD موجود توزیع می‌کند و باعث می‌شود عملکرد شبکه متناسب با ظرفیت سخت‌افزاری افزایش پیدا کند.

فناوری مهم دیگر، Archivers است.

Archiverها در واقع نودهای سبک‌وزنی هستند که وظیفه ذخیره‌سازی غیرمتمرکز و بلندمدت داده‌های تاریخی دفترکل بلاکچین را برعهده دارند.

این نودها بخش مهمی از استراتژی سولانا برای مدیریت حجم عظیم داده‌هایی هستند که در اثر سرعت بالای تراکنش‌ها ایجاد می‌شوند؛ بدون اینکه فشار اضافی به اعتبارسنج‌ها وارد شود.

مزایای بلاکچین سولانا

استفاده از بلاکچین Solana برای توسعه‌دهندگان و کاربران نهایی، چند مزیت مهم دارد.

• کاهش تأخیر و سربار شبکه: سازوکار Proof of History سولانا مانند یک ساعت رمزنگاری‌شده عمل می‌کند و رکوردی قابل‌تأیید و ترتیبی از رویدادها در بلاکچین ایجاد می‌کند. این ثبت زمانی به اعتبارسنج‌ها اجازه می‌دهد بدون ارتباط و هماهنگی لحظه‌ای، تراکنش‌ها را پردازش و مرتب کنند و در نتیجه تأخیر و سربار شبکه کاهش پیدا کند.
• کارمزدهای پایین تراکنش: حتی در دوره‌های فعالیت زیاد شبکه، کارمزدهای Solana معمولاً در مقایسه با رقبا بسیار پایین‌تر است. به‌عنوان یکی از مقرون‌به‌صرفه‌ترین بلاکچین‌ها، میانگین کارمزد تراکنش‌های آن معمولاً کمتر از 0.001 دلار باقی می‌ماند.
• مقیاس‌پذیری و سرعت بالا: این بلاکچین به دلیل توان پردازشی بالای خود شناخته می‌شود. سولانا در شرایط ایده‌آل ظرفیت نظری 65,000 تراکنش در ثانیه (TPS) دارد، اما در عمل میزان واقعی پردازش آن با احتساب رأی‌های اعتبارسنج‌ها معمولاً بین 2,000 تا 4,000 TPS است. این توان پردازشی برای اپلیکیشن‌های لحظه‌ای مانند بازی‌های بلاکچینی و پلتفرم‌های معاملات پرتعداد اهمیت زیادی دارد.
• پردازش موازی: موتور Sealevel سولانا امکان اجرای هم‌زمان تراکنش‌ها و قراردادهای هوشمند غیرمتداخل را فراهم می‌کند. این قابلیت باعث افزایش چشمگیر توان پردازشی شبکه و کاهش زمان انتظار می‌شود.
• ارتقاهای دوره‌ای: Solana به‌صورت مداوم از طریق به‌روزرسانی‌های مختلف، پایداری و عملکرد خود را بهبود می‌دهد. از جمله ارتقاهای مهم می‌توان به پروتکل QUIC برای مدیریت بهتر تراکنش‌ها و کلاینت اعتبارسنج Firedancer اشاره کرد که با هدف افزایش تمرکززدایی و تحمل خطا توسعه یافته است.

کاربردهای سولانا

توکن SOL

SOL ارز دیجیتال بومی شبکه Solana است و نقش مهمی در عملکرد و حاکمیت این شبکه ایفا می‌کند.

مهم‌ترین کاربردهای توکن SOL عبارت‌اند از:

• کارمزدهای شبکه: برای پرداخت هزینه تراکنش‌ها و اجرای قراردادهای هوشمند استفاده می‌شود.
• استیکینگ (Staking): دارندگان SOL می‌توانند توکن‌های خود را با واگذاری به اعتبارسنج‌ها استیک کنند تا به امنیت شبکه کمک کرده و پاداش دریافت کنند.
• حاکمیت (Governance): دارندگان SOL می‌توانند در رأی‌گیری درباره پیشنهادها و ارتقاهای شبکه مشارکت کنند.
• تعامل با اکوسیستم: SOL امکان تعامل با اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز موجود در اکوسیستم سولانا، از جمله پروتکل‌های DeFi، NFTها و بازی‌های بلاکچینی را فراهم می‌کند.

کتابخانه برنامه سولانا (Solana Program Library یا SPL)

توکن بومی سولانا نیز با استفاده از Solana Program Library (SPL) ایجاد شده است.

SPL مجموعه‌ای از برنامه‌ها یا قراردادهای هوشمند از پیش ساخته‌شده است که به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد توکن‌های اختصاصی خود را ایجاد کنند.

برنامه توکن SPL معمولاً استانداردهای مربوط به ایجاد و مدیریت توکن‌ها در بلاکچین سولانا را تعریف می‌کند.

بخوانید: ساتوشی ناکاموتو کیست؟ داستان مرموز خالق بیت کوین

مشابه استانداردهای ERC در شبکه Ethereum، SPL نیز مجموعه‌ای از اجزای قابل استفاده مجدد و از پیش کدنویسی‌شده ارائه می‌دهد.

این اجزا وظایف رایجی مانند ایجاد توکن، مدیریت حاکمیت و نگهداری سوابق آنچین را ساده‌تر می‌کنند.

بیشتر توکن‌ها و پروتکل‌های DeFi مبتنی بر Solana از همین استاندارد استفاده می‌کنند.

اکوسیستم سولانا

طراحی معماری Solana چالش‌های مقیاس‌پذیری موجود در بلاکچین‌های قدیمی‌تر را هدف قرار داده است و به این شبکه اجازه می‌دهد یک اکوسیستم قدرتمند از اپلیکیشن‌های DeFi، NFT، بازی‌های بلاکچینی و سیستم‌های پرداخت را پشتیبانی کند.

• DeFi: پروتکل‌های امور مالی غیرمتمرکز مانند Raydium، Orca و Mango Markets از اجرای موازی قراردادهای هوشمند سولانا استفاده می‌کنند تا خدماتی مانند معاملات لحظه‌ای، سواپ سریع، ییلد فارمینگ و وام‌دهی را با کمترین میزان لغزش قیمت (Slippage) ارائه دهند.

بهره‌وری سولانا به رشد پایدار بخش DeFi آن کمک کرده است و ارزش کل قفل‌شده (TVL) این شبکه در زمان نگارش مقاله به 15.18 میلیارد دلار رسیده است.

• استیبل‌کوین‌ها و پذیرش سازمانی: توان پردازشی بالا، کارمزد پایین، نقدینگی رو‌به‌رشد و قابلیت‌های توسعه توکن در Solana باعث جذب صادرکنندگان بزرگ استیبل‌کوین و شرکت‌های پرداخت شده است.

برای مثال، Visa و Western Union از سولانا برای تسویه و انتشار استیبل‌کوین استفاده می‌کنند. پردازشگرهای پرداختی مانند BitPay نیز به کسب‌وکارها اجازه می‌دهند USDC و USDT را در بستر Solana بپذیرند.

از مهم‌ترین استیبل‌کوین‌های موجود در این شبکه می‌توان به USDC، USDT و PYUSD اشاره کرد.

• NFTها: بلاکچین Solana زیرساختی قدرتمند برای ایجاد و مدیریت NFTها ارائه می‌دهد.

این شبکه از نوآوری‌هایی مانند NFTهای فشرده‌شده (Compressed NFTs یا cNFTs) و NFTهای قابل اجرا پشتیبانی می‌کند که هزینه‌ها را کاهش داده و کاربردهای گسترده‌تری ایجاد می‌کنند.

این دارایی‌های دیجیتال در بازارهایی مانند Magic Eden، Tensor Trade، Solanart و OpenSea به‌صورت فعال معامله می‌شوند.

• بازی‌های بلاکچینی: سرعت بالا، کارمزدهای بسیار پایین و ابزارهای توسعه قدرتمند، بسیاری از مشکلات اولیه بازی‌های بلاکچینی را کاهش داده و امکان ایجاد تجربه‌های تعاملی و لحظه‌ای را آسان‌تر کرده است.

پروژه‌های GameFi مانند SonicX، یک بازی Tap-to-Earn (T2E)، از Solana Virtual Machine (SVM) استفاده می‌کنند تا ورود کاربران و قابلیت‌های اجتماعی را ساده‌تر کنند.

Star Atlas نیز یک بازی بلاکچینی است که ابتدا روی Solana ساخته شد و اکنون در حال انتقال به یک SVM اختصاصی است تا مقیاس‌پذیری، عملکرد و کنترل بهتر اقتصاد درون‌بازی را بهبود دهد.

• میم‌کوین‌ها و فعالیت‌های فرهنگی: اقتصاد میم‌کوین‌های سولانا بخش مهم و پویایی از اکوسیستم آن محسوب می‌شود.

محیط این شبکه معاملات پرتعداد و سفته‌بازانه و همچنین تعاملات اجتماعی گسترده را تقویت می‌کند؛ موضوعی که باعث ایجاد کارمزد برای اعتبارسنج‌ها و افزایش فعالیت‌های آنچین می‌شود.

این اقتصاد توسط پلتفرم‌هایی مانند pump.fun تقویت شده است؛ پلتفرمی که ایجاد توکن را با هزینه پایین و بدون نیاز به دانش برنامه‌نویسی ساده‌تر می‌کند.

• جذب توسعه‌دهندگان: توسعه‌دهندگان به دلیل عملکرد بالا، بلوغ اکوسیستم، ابزارهای توسعه بهتر و کاربردهای واقعی در حوزه‌هایی مانند پرداخت و توکنیزه‌کردن دارایی‌ها، به Solana جذب می‌شوند.

بر اساس گزارش Chainspect، سولانا در سال 2025 بیشترین تعداد توسعه‌دهندگان فعال را در میان تمام بلاکچین‌ها داشته است.

توکنومیکس سولانا

توکنومیکس (Tokenomics) یک ارز دیجیتال به بررسی عوامل بنیادی مؤثر بر ارزش و کاربرد آن اشاره دارد.

این عوامل شامل نحوه ایجاد، عرضه، توزیع، توکن‌سوزی و سازوکارهای ایجاد انگیزه در شبکه می‌شوند.

مدل اقتصادی Solana نیز با هدف حمایت از رشد و پایداری شبکه طراحی شده است.

رویکرد سولانا در توکنومیکس شامل عواملی مانند عرضه توکن، نحوه توزیع و تخصیص، پاداش‌های استیکینگ، اقتصاد اعتبارسنج‌ها، کاربرد توکن، توکن‌سوزی و مدل تورمی است.

برخلاف Bitcoin که دارای سقف عرضه ثابت 21 میلیون واحد است، Solana بدون محدودیت ثابت عرضه فعالیت می‌کند.

این شبکه در حال حاضر حدود 615 میلیون SOL عرضه کل دارد که تقریباً 560 میلیون توکن آن در گردش فعال قرار گرفته است.

این مدل بدون سقف عرضه، از ساختار اقتصادی شبکه حمایت می‌کند و میان ایجاد انگیزه برای رشد و سازوکارهای حفظ کمیابی تعادل برقرار می‌کند.

سولانا از یک برنامه کاهش تورم پیروی می‌کند که در ابتدا با نرخ تورم سالانه 8 درصد آغاز شد.

این نرخ هر سال دوره‌ای (Epoch-Year) حدود 15 درصد کاهش پیدا می‌کند و در نهایت به کف بلندمدت 1.5 درصد خواهد رسید.

نرخ تورم فعلی شبکه تقریباً 4.145 درصد است.

توکن‌های جدید SOL عمدتاً برای پاداش اعتبارسنج‌ها و واگذارکنندگان (Delegators) ایجاد می‌شوند؛ افرادی که از طریق استیکینگ امنیت شبکه را تأمین می‌کنند.

در حال حاضر حدود 65 درصد از کل عرضه SOL در استیکینگ سنتی یا پروتکل‌های استیکینگ نقدشونده قفل شده است.

برای مقابله با فشارهای تورمی، Solana از مکانیزم توکن‌سوزی کارمزد استفاده می‌کند.

بخشی از هر کارمزد تراکنش (تقریباً 50 درصد) برای همیشه از بین می‌رود و باقی‌مانده به‌عنوان پاداش بلاک در اختیار اعتبارسنج‌ها قرار می‌گیرد.

این سازوکار فشار ضدتورمی ایجاد می‌کند که با افزایش فعالیت شبکه شدیدتر می‌شود.

در دوره‌هایی که حجم تراکنش‌ها افزایش پیدا می‌کند، میزان توکن‌های سوزانده‌شده می‌تواند بخش قابل‌توجهی از عرضه جدید را جبران کند؛ هرچند این مقدار تاکنون معمولاً کمتر از نرخ تورم بوده است.

توزیع اولیه توکن‌ها میان گروه‌های مختلف انجام شد:

• 16.23 درصد به فروش اولیه (Seed Sale) اختصاص یافت.
• 12.92 درصد به فروش بنیان‌گذاران اختصاص داده شد.
• 12.79 درصد به اعضای تیم رسید.
• 10.46 درصد در اختیار Solana Foundation قرار گرفت.

توکن‌های باقی‌مانده از طریق فروش عمومی و خصوصی توزیع شدند یا تحت برنامه‌های آزادسازی تدریجی (Vesting) قرار گرفتند.

این نحوه توزیع نگرانی‌هایی درباره میزان تمرکززدایی ایجاد کرده است؛ هرچند آزادسازی تدریجی توکن‌های قفل‌شده به مرور زمان باعث افزایش عرضه در گردش شده است.

بحث‌های اخیر جامعه سولانا، مانند پیشنهاد SIMD-0411، بر اصلاح احتمالی مدل تورمی شبکه تمرکز داشته‌اند.

پیشنهادها شامل تغییر به سیستم پاداش‌دهی کاملاً مبتنی بر کارمزد برای اعتبارسنج‌ها یا اجرای مکانیزم‌های تهاجمی‌تر توکن‌سوزی هستند؛ تغییراتی که می‌توانند SOL را به یک دارایی ضدتورمی تبدیل کنند.

سولانا در حال حاضر با چه چالش‌هایی روبه‌رو است؟

Solana به دلیل توان پردازشی بالا، هزینه‌های پایین و بهره‌وری کلی، مزیت رقابتی قابل‌توجهی نسبت به بسیاری از بلاکچین‌های رقیب دارد.

بااین‌حال، این مزیت رقابتی بدون چالش نیست.

برخی از مهم‌ترین نگرانی‌های مطرح‌شده درباره سولانا عبارت‌اند از:

قطعی‌های شبکه و از دسترس خارج‌شدن

Solana از زمان راه‌اندازی چندین قطعی شبکه را تجربه کرده است. بیشتر این مشکلات ناشی از باگ‌های سمت کلاینت، پیکربندی نادرست اعتبارسنج‌ها، مشکلات هماهنگی میان آن‌ها و حجم بالای تراکنش‌های اسپم بوده است.

این اتفاقات باعث قطعی‌های کوتاه‌مدت یا طولانی شبکه شده و نگرانی‌هایی درباره قابلیت اطمینان سولانا و توانایی آن در مدیریت بارهای سنگین تراکنشی ایجاد کرده است.

در دسامبر 2020، یک نقص ناشناس در Turbine، مکانیزم انتشار بلاک سولانا، باعث ایجاد مشکل در فرایند بازیابی بلاک‌ها و پردازش کد شد.

این اختلال زمانی رخ داد که یک اعتبارسنج دو بلاک متفاوت را برای یک Slot یکسان ارسال کرد. این بلاک‌ها در دو بخش مختلف شبکه منتشر شدند و باعث شدند بخش سوم شبکه ناسازگاری ایجادشده را شناسایی کند.

حتما بخوانید: چند بیت کوین وجود دارد؟ بررسی سقف عرضه، تعداد کل و بیت کوین‌ های گم‌ شده

این قطعی تقریباً شش ساعت ادامه داشت.

سولانا بار دیگر در سپتامبر 2021 و تنها 12 دقیقه پس از راه‌اندازی IDO پروژه Grape Protocol در یک پلتفرم تأمین مالی جمعی، با توقف جدی شبکه مواجه شد.

در این اتفاق، شبکه به دلیل افزایش ناگهانی تراکنش‌های ربات‌ها که شبیه یک حمله منع سرویس توزیع‌شده (DDoS) عمل کردند، به‌شدت تحت فشار قرار گرفت.

حجم تراکنش‌های اسپم از ظرفیت پردازشی شبکه عبور کرد و باعث شد سولانا دیگر نتواند Slotهای نهایی‌شده تولید کند.

در نهایت شبکه به‌طور کامل برای حدود 17 ساعت از دسترس خارج شد.

این شبکه همچنین در ژانویه 2022 به دلیل ازدحام شدید، در آوریل و مه 2022 به دلیل تراکنش‌های اسپم با قطعی هشت‌ساعته، در ژوئن 2022 به دلیل یک باگ در محیط اجرای شبکه با قطعی چهارونیم‌ساعته و در چندین مورد دیگر با اختلال مواجه شد.

نگرانی‌های مربوط به تمرکزگرایی

تمرکزگرایی اعتبارسنج‌ها یکی دیگر از چالش‌های مهم سولانا محسوب می‌شود.

در مقایسه با برخی شبکه‌های بزرگ دیگر، Solana تعداد اعتبارسنج‌های کمتری دارد و همین موضوع خطر وابستگی بیش از حد به گروه کوچکی از اعتبارسنج‌ها را افزایش می‌دهد.

نیازمندی‌های سخت‌افزاری و فنی بالای شبکه برای اجرای یک نود اعتبارسنج نیز می‌تواند میزان تمرکززدایی را محدود کند و سطح مشخصی از تمرکزگرایی را اجتناب‌ناپذیر کند.

این تمرکز می‌تواند در زمان فشار شدید روی شبکه، سرعت بازیابی را کاهش دهد یا آسیب‌پذیری در برابر سانسور را افزایش دهد.

بااین‌حال، جامعه سولانا روی راهکارهایی برای افزایش مشارکت اعتبارسنج‌ها تمرکز دارد؛ موضوعی که برای حفظ امنیت قوی شبکه با افزایش مقیاس آن اهمیت زیادی دارد.

بررسی‌های قانونی و نظارتی

در ژوئیه 2022، یکی از سرمایه‌گذاران یک دادخواست گروهی (Class Action Lawsuit) علیه Solana Labs ثبت کرد و ادعا کرد که SOL یک اوراق بهادار ثبت‌نشده است.

این سرمایه‌گذار ادعا کرد که بلاکچین سولانا معیارهای لازم برای «تمرکززدایی» را ندارد؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از عرضه آن در اختیار افراد نزدیک به پروژه قرار دارد.

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) نیز در ژوئن 2023 علیه Coinbase شکایتی مطرح کرد و مدعی شد Solana به همراه 12 ارز دیجیتال دیگر که در این پلتفرم ارائه می‌شدند، طبق آزمون Howey در دسته اوراق بهادار قرار می‌گیرند.

این شکایت ادعا می‌کرد که Coinbase با ارائه این توکن‌ها، الزامات افشای اطلاعات موردنیاز را دور زده است.

کمیسیون همچنین هنگام بررسی تأیید یک ETF سولانا، عواملی مانند احتمال دستکاری بازار را ارزیابی می‌کند؛ فرایندی که برای محافظت از سرمایه‌گذاران ضروری است.

نوسانات بازار

مانند سایر ارزهای دیجیتال، توکن‌های SOL نیز با نوسانات قیمتی مواجه هستند.

ترکیبی از قطعی‌های گذشته شبکه، نوسانات گسترده‌تر بازار کریپتو و عوامل کلان اقتصادی خارجی، در ایجاد نوسانات قابل‌توجه قیمت سولانا نقش دارند.

ماهیت غیرقابل‌پیش‌بینی SOL می‌تواند باعث تغییرات شدید قیمتی شود.

این موضوع ممکن است برنامه‌ریزی سرمایه‌گذاران را دشوار کرده و اعتماد کاربران را کاهش دهد؛ عاملی که می‌تواند آن‌ها را به سمت پلتفرم‌های باثبات‌تر سوق دهد.

آینده توسعه و نقشه راه سولانا

نقشه راه توسعه Solana بر افزایش ظرفیت پردازش فراتر از 100,000 تراکنش در ثانیه (TPS)، بهبود بهره‌وری انرژی و افزایش قابلیت همکاری میان شبکه‌ها تمرکز دارد.

ارتقاهای آینده با هدف تثبیت جایگاه سولانا به‌عنوان یک پلتفرم پرسرعت و کم‌هزینه برای اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (dApps) طراحی شده‌اند.

برخی از مهم‌ترین ارتقاها و توسعه‌های فنی برنامه‌ریزی‌شده عبارت‌اند از:

• Firedancer: یک کلاینت اعتبارسنج که توسط Jump Crypto توسعه داده شده و هدف آن افزایش مقاومت شبکه و پردازش بیش از یک میلیون تراکنش در ثانیه است.

نسخه کامل Firedancer هنوز به‌طور کامل روی Mainnet فعال نشده است، اما نسخه ترکیبی آن با نام Frankendancer در سپتامبر 2024 روی شبکه اصلی راه‌اندازی شد.

زمان دقیق عرضه کامل Firedancer در Mainnet هنوز مشخص نشده است.

• Alpenglow: ارتقایی که قرار است سازوکار اجماع فعلی شبکه را برای دستیابی به نهایی‌شدن سریع‌تر جایگزین کند.

این بازطراحی با حذف ارتباطات Gossip میان اعتبارسنج‌ها، انتظار می‌رود زمان نهایی‌شدن تراکنش‌ها را به کمتر از 150 میلی‌ثانیه کاهش دهد.

زمان عرضه این ارتقا برای سه‌ماهه نخست سال 2026 پیش‌بینی شده است.

• ارتقای Hydra: یک ارتقای برنامه‌ریزی‌شده برای معرفی نوعی تقسیم‌بندی وضعیت مشابه شاردینگ (Sharding) با هدف افزایش پردازش موازی و توان تراکنشی.

هدف Hydra افزایش ظرفیت سولانا برای پردازش حجم بالای تراکنش‌ها و بهبود مقیاس‌پذیری اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز است.

• Application-Controlled Execution (ACE): پیشنهادی برای اینکه قراردادهای هوشمند بتوانند مستقیماً ترتیب اجرا و تسویه معاملات را کنترل کنند و قوانین ترتیب‌دهی را خود اپلیکیشن‌ها تعیین کنند.
• رول‌آپ‌های دانش صفر (Zero-Knowledge Rollups یا ZK Rollups): نقشه راه سولانا شامل ادغام ZK Rollupها برای ایجاد تراکنش‌های خصوصی‌تر و بهینه‌سازی فشرده‌سازی داده‌ها است؛ قابلیتی که می‌تواند هزینه ایجاد توکن‌ها را کاهش دهد.

چگونه استفاده از سولانا را شروع کنیم؟

برای شروع کار با Solana می‌توانید مراحل زیر را دنبال کنید:

1. راه‌اندازی کیف پول

یک کیف پول مناسب سولانا انتخاب کنید؛ کیف پولی که با نیازهای شما هماهنگ باشد.

با کیف پولی مانند Ledger، می‌توانید راحتی یک کیف پول نرم‌افزاری (از طریق Ledger Wallet) را در کنار امنیت بالاتر مدیریت کلیدهای خصوصی با استفاده از دستگاه امضاکننده داشته باشید.

2. خرید مقداری SOL

می‌توانید SOL را مستقیماً از طریق Ledger Wallet خریداری یا به فروش برسانید.

پس از خرید سولانا، می‌توانید با اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز تعامل داشته باشید، در DeFi سرمایه‌گذاری کنید یا حتی توکن‌های SPL اختصاصی خود را ایجاد کنید.

3. انجام اولین تراکنش یا توسعه برنامه

به‌عنوان کاربر، می‌توانید فعالیت‌های مختلفی انجام دهید؛ از ارسال SOL گرفته تا استیک‌کردن آن یا مشارکت در اکوسیستم سولانا.

جمع‌بندی

حتی با وجود ترکیب سرعت بالا، هزینه پایین و تمرکززدایی، Solana یک بلاکچین بی‌نقص نیست؛ همان‌طور که هیچ بلاکچینی چنین نیست.

اما مکانیزم ترکیبی نوآورانه PoH و PoS و همچنین اکوسیستم رو‌به‌رشد آن در حوزه‌های DeFi، NFT و بازی‌های بلاکچینی، سولانا را به یکی از رقبای قدرتمند در فضای بلاکچین تبدیل کرده است.

با وجود مشکلات مداوم شبکه، نقشه راه جاه‌طلبانه سولانا و توسعه‌های فنی برنامه‌ریزی‌شده می‌توانند زمینه مقیاس‌پذیری قابل‌توجه آن را فراهم کنند.

این پیشرفت‌ها نه‌تنها با هدف تقویت جایگاه Solana به‌عنوان یک پلتفرم پرسرعت و کم‌هزینه انجام می‌شوند، بلکه می‌توانند مشکلات فعلی شبکه را نیز کاهش دهند.

به زبان ساده، ارتقاهای آینده می‌توانند تجربه کلی کاربران در این بلاکچین را بهبود دهند.

پرسش‌های متداول

چه چیزی سولانا را از سایر بلاکچین‌ها متمایز می‌کند؟

Solana از ترکیب مدل‌های اجماع PoH و PoS استفاده می‌کند.

PoH به اعتبارسنج‌ها اجازه می‌دهد تراکنش‌ها را سریع مرتب کنند، درحالی‌که PoS امکان تأیید تراکنش‌ها را فراهم می‌کند.

این سیستم ترکیبی باعث سرعت بالاتر تراکنش‌ها و کارمزد کمتر نسبت به بسیاری از بلاکچین‌های دیگر می‌شود.

چه کسی سولانا را تأسیس کرد و چه زمانی راه‌اندازی شد؟

Anatoly Yakovenko بنیان‌گذار سولانا است و بعدها Raj Gokal نیز به او پیوست.

نسخه Mainnet Beta شبکه در مارس 2020 راه‌اندازی شد.

سولانا چند تراکنش در ثانیه می‌تواند پردازش کند؟

سولانا در شرایط نظری می‌تواند بیش از 65,000 تراکنش در ثانیه پردازش کند، هرچند توان واقعی آن بسته به شرایط شبکه تغییر می‌کند.

توکن SOL چه کاربردهایی دارد؟

SOL برای پرداخت کارمزد تراکنش‌ها، استیکینگ برای تأمین امنیت شبکه و مشارکت در تصمیم‌های حاکمیتی استفاده می‌شود.

سولانا چه تفاوتی با اتریوم دارد؟

Solana تراکنش‌های سریع‌تر، نهایی‌شدن کمتر از یک ثانیه و کارمزد پایین‌تری نسبت به Ethereum ارائه می‌دهد.

بااین‌حال، Ethereum دارای اکوسیستم بزرگ‌تر، توسعه‌دهندگان بیشتر و سابقه طولانی‌تر در زمینه امنیت شبکه است.

آیا سولانا از نظر زیست‌محیطی مناسب است؟

بله. سولانا در مقایسه با شبکه‌های مبتنی بر اثبات کار (PoW) مصرف انرژی نسبتاً پایینی دارد.

این شبکه در هر تراکنش انرژی بسیار کمتری نسبت به Bitcoin یا نسخه پیش از Merge اتریوم مصرف می‌کند.

آیا استفاده از سولانا با ریسک همراه است؟

بله. ریسک‌های استفاده از Solana شامل سابقه قطعی‌های شبکه، آسیب‌پذیری‌های قرارداد هوشمند، نوسانات قیمت و ریسک‌های ذاتی سرمایه‌گذاری در ارزهای دیجیتال است.

چگونه می‌توان SOL را به‌صورت امن نگهداری کرد؟

می‌توانید کوین‌های Solana SOL خود را از طریق Ledger Wallet استیک کنید و پاداش‌های SOL را مستقیماً از طریق داشبورد Earn در Ledger Wallet مشاهده کنید.

برای اطلاعات بیشتر درباره استیکینگ SOL از طریق Ledger می‌توانید به منابع رسمی مراجعه کنید.

چگونه SOL را استیک کنیم؟

می‌توانید از طریق کیف پول‌هایی مانند Phantom یا Solflare، توکن‌های SOL خود را به اعتبارسنج‌ها واگذار کنید.

این کار به امنیت شبکه کمک کرده و در مقابل، پاداش استیکینگ به شما تعلق می‌گیرد.

راستی! برای دریافت مطالب جدید در کانال تلگرام یا پیج اینستاگرام سورس باران عضو شوید.