چند بیت کوین وجود دارد؟ بررسی سقف عرضه، تعداد کل و بیت کوین‌ های گم‌ شده

کمیابی ذاتی بیت‌کوین یکی از مهم‌ترین مزایای فنی آن به شمار می‌رود. طبق طراحی این شبکه، در نهایت فقط ۲۱ میلیون بیت‌کوین استخراج خواهد شد. این محدودیت عرضه به افزایش ارزش بیت‌کوین در طول زمان کمک می‌کند، از تورم عرضه جلوگیری می‌کند و جایگاه آن را به‌عنوان یک ذخیره ارزش دیجیتال تقویت می‌کند. به همین دلیل، یکی از پرسش‌های رایج و مهم این است: در حال حاضر چند بیت‌کوین در گردش وجود دارد؟

در این مقاله بررسی می‌کنیم امروز چه مقدار بیت‌کوین وجود دارد، حداکثر تعداد بیت‌کوین‌ها چقدر خواهد بود و چرا عرضه واقعی این ارز دیجیتال احتمالاً بسیار کمتر از چیزی است که تصور می‌کنید.

برویم سراغ اصل موضوع.

چند بیت کوین وجود دارد؟ – عرضه در گردش فعلی بیت‌کوین

عرضه در گردش یک ارز دیجیتال به تعداد کوین‌هایی گفته می‌شود که به‌صورت عمومی برای خریدوفروش در دسترس هستند. در زمان نگارش این مقاله، حدود ۱۹.۹۹ میلیون BTC در گردش قرار دارد. البته این مقدار تقریباً هر ۱۰ دقیقه تغییر می‌کند؛ زیرا به‌طور میانگین، افزودن هر بلاک جدید به بلاکچین بیت‌کوین حدود ۱۰ دقیقه زمان می‌برد.

بیشتر بخوانید: تحلیل بازار ارز دیجیتال با ChatGPT؛ آموزش و محدودیت‌ ها

بیت‌کوین یک بلاکچین مبتنی بر اثبات کار (PoW) است؛ به این معنا که کوین‌های جدید از طریق فرایندی به نام استخراج یا ماینینگ ایجاد می‌شوند. در این فرایند، مشارکت‌کنندگان شبکه که ماینر نام دارند، مسئول جمع‌آوری تراکنش‌ها، تأیید آن‌ها و سازمان‌دهی آن‌ها در قالب یک بلاک جدید هستند.

برای ایجاد انگیزه جهت اعتبارسنجی بلاک‌های جدید، ماینرها پاداش بلاک دریافت می‌کنند. این پاداش شامل سوبسید بلاک، یعنی مقدار از پیش تعیین‌شده‌ای از BTC تازه ایجادشده، به‌علاوه کارمزد تراکنش‌های مربوط به آن بلاک است. این فرایند تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که بیت‌کوین به حداکثر عرضه خود برسد.

سقف سخت عرضه بیت‌کوین؛ چرا فقط ۲۱ میلیون واحد؟

حداکثر و در واقع کل تعداد بیت‌کوین‌هایی که می‌توانند وجود داشته باشند، طبق طراحی شبکه روی ۲۱ میلیون واحد ثابت شده است. ساتوشی ناکاموتو، خالق یا خالقان ناشناس بلاکچین و ارز دیجیتال بیت‌کوین، این محدودیت را مستقیماً در کد منبع بیت‌کوین قرار داد تا کمیابی ایجاد کند و بیت‌کوین را به‌عنوان ابزاری برای پوشش ریسک تورم مطرح کند.

اما چرا ساتوشی عدد ۲۱ میلیون را انتخاب کرد؟

خالق یا خالقان بیت‌کوین این عدد را بر اساس یک «برآورد آگاهانه» انتخاب کردند تا واحدهای بیت‌کوین در نهایت از نظر کاربرد بتوانند با ارزهای فیات رایج قابل مقایسه باشند. این تصمیم همچنین با هدف افزایش قابلیت تقسیم‌پذیری BTC اتخاذ شد؛ به‌طوری‌که هر بیت‌کوین به ۱۰۰ میلیون واحد کوچک‌تر به نام ساتوشی تقسیم می‌شود و در نتیجه انعطاف‌پذیری بیشتری در قیمت‌گذاری ایجاد می‌کند.

با وجود محدودیت عرضه، این تقسیم‌پذیری بسیار بالا به بیت‌کوین امکان می‌دهد برای مبالغ مختلف تراکنش، از پرداخت‌های بسیار کوچک گرفته تا انتقال‌های بزرگ، مورد استفاده قرار گیرد. به بیان دیگر، حتی اگر قیمت BTC به میزان قابل‌توجهی افزایش پیدا کند، انجام تراکنش‌های روزمره همچنان امکان‌پذیر خواهد بود.

در نتیجه، سقف سخت عرضه باعث می‌شود بیت‌کوین ذاتاً یک دارایی ضدتورمی (Deflationary) باشد. این ویژگی در تضاد با پول‌های فیات است که بر پایه مدلی تورمی فعالیت می‌کنند و بانک‌های مرکزی می‌توانند عرضه آن‌ها را افزایش دهند. مدل ضدتورمی بیت‌کوین به‌مرور کمیابی آن را بیشتر می‌کند و از نظر تئوری، کاهش عرضه می‌تواند به افزایش ارزش آن منجر شود.

آخرین بیت‌کوین چه زمانی استخراج می‌شود؟

تا اوایل سال ۲۰۲۶، بیش از ۹۵٪ از سقف عرضه ۲۱ میلیون واحدی بیت‌کوین استخراج شده است. با توجه به اینکه بخش عمده BTCها تاکنون وارد بازار شده‌اند، ۵٪ باقی‌مانده به‌تدریج عرضه خواهد شد تا سرانجام آخرین بیت‌کوین یا دقیق‌تر بگوییم، آخرین ساتوشی استخراج شود.

حتما بخوانید: آموزش استفاده از هوش مصنوعی در ارزهای دیجیتال؛ کاربردها، مزایا و بهترین روش‌های استفاده

برنامه عرضه بیت‌کوین به‌گونه‌ای طراحی شده است که نرخ ایجاد کوین‌های جدید به‌مرور و از طریق فرایندی به نام هاوینگ کاهش پیدا کند. در هر هاوینگ، سوبسید بلاک به‌طور خودکار ۵۰٪ کاهش می‌یابد. هاوینگ تقریباً هر چهار سال یک‌بار یا به‌طور دقیق‌تر، پس از استخراج هر ۲۱۰,۰۰۰ بلاک اتفاق می‌افتد.

زمانی که بیت‌کوین در سال ۲۰۰۹ راه‌اندازی شد، پاداش اولیه استخراج هر بلاک ۵۰ BTC بود. این مقدار هر چهار سال تقریباً نصف شده و تاکنون چهار رویداد هاوینگ رخ داده است.

زمان‌بندی هاوینگ‌های بیت‌کوین به این صورت بوده است:

• ۲۰۱۲ – اولین هاوینگ که پاداش استخراج را به ۲۵ BTC برای هر بلاک کاهش داد.
• ۲۰۱۶ – سوبسید بلاک به ۱۲.۵ BTC کاهش یافت.
• ۲۰۲۰ – سوبسید بلاک به ۶.۲۵ BTC رسید.
• ۲۰۲۴ – جدیدترین هاوینگ، پاداش را به ۳.۱۲۵ BTC برای هر بلاک کاهش داد.

با تولید یک بلاک جدید تقریباً در هر ۱۰ دقیقه، روزانه حدود ۱۴۴ بلاک به بلاکچین بیت‌کوین اضافه می‌شود. بر اساس آخرین هاوینگ، این نرخ در حال حاضر باعث ورود حدود ۴۵۰ BTC جدید به عرضه در گردش در هر روز می‌شود. این میزان انتشار تا هاوینگ بعدی که انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۸ رخ دهد ادامه خواهد داشت. در آن زمان، پاداش هر بلاک به ۱.۵۶۲۵ BTC کاهش می‌یابد؛ یعنی تقریباً ۲۲۵ BTC در روز.

پس از حدود ۲۸ هاوینگ دیگر، سقف عرضه بیت‌کوین به‌طور کامل محقق خواهد شد. طبق برآوردها، آخرین ساتوشی از نظر فنی حدود سال ۲۱۴۰ استخراج می‌شود؛ یعنی عرضه کامل ۲۱ میلیون BTC بیش از یک قرن دیگر طول خواهد کشید.

بیت‌کوین‌های گم‌شده؛ چرا عرضه واقعی کمتر است؟

اگرچه بخش عمده BTC ها تاکنون استخراج شده‌اند، عرضه واقعی در گردش کمتر از مقدار اعلام‌شده است. دلیل اصلی این موضوع، تخمین زده می‌شود که حدود ۳ تا ۴ میلیون BTC برای همیشه گم شده یا دیگر قابل دسترسی نباشد.

از نظر فنی، مشخص‌کردن تعداد دقیق بیت‌کوین‌هایی که برای همیشه از دست رفته‌اند دشوار است. غیرفعال‌بودن طولانی‌مدت کیف پول‌ها معمولاً به‌عنوان یکی از نشانه‌های احتمالی گم‌شدن بیت‌کوین در نظر گرفته می‌شود، اما ممکن است مالک کیف پول صرفاً یک استراتژی هولد بلندمدت داشته باشد.

علاوه بر این، تراکنش‌های داست (Dust Transactions) نیز عرضه عملی در گردش را کاهش می‌دهند. داست به مقادیر بسیار ناچیزی از ارز دیجیتال گفته می‌شود که ارزش آن‌ها آن‌قدر کم است که جابه‌جایی‌شان از نظر اقتصادی صرفه ندارد. این مقادیر کوچک اغلب به‌عنوان باقی‌مانده تراکنش‌ها یا کارمزدهای استخراج ایجاد می‌شوند و از آنجا که هزینه انتقال آن‌ها معمولاً از ارزش خودشان بیشتر است، عملاً بدون استفاده باقی می‌مانند و از چرخه واقعی گردش خارج می‌شوند.

چند عامل اصلی می‌توانند باعث از دست رفتن دائمی بیت‌کوین شوند:

۱. فراموش‌شدن یا گم‌شدن کلید خصوصی

بیت‌کوین شما روی بلاکچین قرار دارد و تنها از طریق کیف پول بیت‌کوین مرتبط و کلیدهای خصوصی آن می‌توانید به دارایی خود دسترسی داشته باشید.

برخلاف سیستم‌های مالی سنتی، بیت‌کوین هیچ نهاد مرکزی برای بازنشانی یا بازیابی کلیدهای گم‌شده ندارد. بنابراین، اگر کلیدهای خصوصی خود را از دست بدهید، دسترسی به بیت‌کوین‌هایتان نیز برای همیشه از بین خواهد رفت.

۲. رمز عبور یا عبارت بازیابی غیرقابل بازیابی

حتی هنگام استفاده از برخی از بهترین کیف پول‌های بیت‌کوین، داشتن عبارت بازیابی محرمانه یا Secret Recovery Phrase (SRP) برای بازیابی دسترسی به دارایی‌ها ضروری است.

SRP نقش نسخه پشتیبان را دارد و در صورتی که کیف پول سخت‌افزاری شما دزدیده، گم یا تخریب شود، امکان بازیابی دارایی‌ها را فراهم می‌کند. اگر این عبارت را گم یا فراموش کنید، دیگر راهی برای دسترسی مجدد به دارایی‌هایتان وجود نخواهد داشت.

حتی فراموش‌کردن چیزی به‌ظاهر ساده مانند رمز عبور یا PIN فضای ذخیره‌سازی امن نیز می‌تواند به از دست رفتن همیشگی BTC منجر شود. نمونه معروف آن استفان توماس، کارآفرین حوزه فناوری است که به دلیل فراموش‌کردن رمز عبور هارد IronKey خود، دیگر به بیت‌کوین‌هایش دسترسی ندارد. این هارد شامل کلیدهای خصوصی کیف پول اوست و تنها دو فرصت دیگر برای واردکردن رمز صحیح دارد؛ پس از آن، محتوای دستگاه برای همیشه رمزگذاری خواهد شد.

۳. گم‌شدن، خرابی یا نابودی دستگاه ذخیره‌سازی

کاربران اولیه بیت‌کوین معمولاً کلیدهای خصوصی خود را روی هارد دیسک، کیف پول کاغذی یا حافظه USB ذخیره می‌کردند. خرابی، گم‌شدن یا از کار افتادن این دستگاه‌ها در صورتی که نسخه پشتیبان یا برنامه‌ای برای بازیابی وجود نداشته باشد، می‌تواند به از دست رفتن دائمی بیت‌کوین‌های مرتبط منجر شود.

یکی از نمونه‌های مشهور، ماجرای جیمز هاولز، مهندس کامپیوتر اهل ولز است. او به اشتباه هارد دیسک لپ‌تاپی را که حاوی کلیدهای خصوصی ۸,۰۰۰ BTC بود دور انداخت. این هارد در محل دفن زباله Dockway قرار گرفت و ارزش بیت‌کوین‌های موجود در آن اکنون به صدها میلیون می‌رسد.

۴. فوت مالک بدون برنامه‌ریزی برای ارث

یکی دیگر از دلایل مهم از دست رفتن بیت‌کوین زمانی رخ می‌دهد که مالک آن به‌طور ناگهانی فوت کند، بدون اینکه کلیدهای خصوصی، SRP یا برنامه مشخصی برای انتقال دارایی به وارثان خود در نظر گرفته باشد.

برخلاف سیستم‌های مالی سنتی، هیچ مرجع مرکزی وجود ندارد که ادعای اعضای خانواده فرد متوفی نسبت به دارایی‌های او را تأیید یا تصویب کند. بنابراین، بدون کلیدهای لازم برای دسترسی به کیف پول، این کوین‌ها عملاً غیرقابل بازیابی خواهند شد.

استفاده از ساختار چندامضایی (Multisig) که با یک Ledger signer ایمن شده باشد، می‌تواند از چنین شرایطی جلوگیری کند. در یک ساختار معمول برای برنامه‌ریزی ارث، یک یا دو کلید در اختیار شما و روی Ledger signer قرار می‌گیرد و کلید باقی‌مانده توسط سرویس‌های تخصصی مانند Casa، Unchained و Nunchuk مدیریت می‌شود.

این سرویس‌های حرفه‌ای مسئول انجام بررسی‌های حقوقی، ثبت اطلاعات ذی‌نفعان و کمک به وارثانی هستند که دانش فنی کافی برای فرایند بازیابی ندارند.

برای آشنایی با روش‌های جلوگیری از از دست رفتن دائمی دارایی‌های دیجیتال ارث‌رسیده و نقش Ledger signers، می‌توانید به این راهنما مراجعه کنید.

۵. سوزاندن عمدی بیت‌کوین

برخی کاربران ممکن است با هدف کاهش دائمی عرضه، BTCهای خود را بسوزانند. در این روش، کوین‌ها عمداً به «آدرس‌های سوزاندن» یا Burn Address ارسال می‌شوند؛ آدرس‌هایی که کلید خصوصی آن‌ها ناشناخته است.

از آنجا که هیچ‌کس کلید خصوصی این آدرس‌ها را در اختیار ندارد، هر بیت‌کوینی که به آن‌ها ارسال شود برای همیشه از عرضه در گردش خارج خواهد شد.

پس از استخراج تمام ۲۱ میلیون بیت‌کوین چه اتفاقی می‌افتد؟

همان‌طور که گفته شد، آخرین مرحله استخراج بیت‌کوین در حدود سال ۲۱۴۰ اتفاق خواهد افتاد و پس از آن، صدور کوین‌های جدید متوقف می‌شود. این موضوع چند پرسش و نگرانی مهم را مطرح کرده است.

بخوانید: تفاوت بیت کوین و ریپل چیست؟ مقایسه کامل دو شبکه بلاکچین

پاداش بلاک

یکی از مهم‌ترین پیامدهای رسیدن بیت‌کوین به حداکثر عرضه، تغییر منبع درآمد و انگیزه اقتصادی ماینرها به سمت کارمزد تراکنش‌ها خواهد بود.

در حال حاضر، پاداش ماینرها از دو بخش تشکیل می‌شود: سوبسید بلاک و کارمزد تراکنش‌ها. اما زمانی که همه بیت‌کوین‌ها وارد گردش شوند، سوبسید بلاک به صفر می‌رسد و عملاً این بخش از درآمد ماینرها از بین خواهد رفت.

برای پوشش هزینه‌های عملیاتی، حفظ امنیت شبکه و ادامه فعالیت سودآور، ماینرها به‌طور کامل به کارمزد تراکنش‌ها وابسته خواهند شد؛ موضوعی که ممکن است باعث افزایش کارمزدها شود.

بااین‌حال، طرفداران حداکثری بیت‌کوین یا Bitcoin Maxis معتقدند با افزایش ارزش بیت‌کوین، حتی اگر درصد کوچکی از ارزش یک بلاک به‌صورت کارمزد به ماینرها برسد، همین میزان برای ایجاد انگیزه اقتصادی کافی خواهد بود.

آیا شبکه بیت‌کوین متوقف می‌شود؟

پس از استخراج آخرین بیت‌کوین، شبکه متوقف نخواهد شد. در واقع، رسیدن به حداکثر عرضه می‌تواند جایگاه بیت‌کوین را به‌عنوان یک دارایی کاملاً محدود و ضدتورمی بیش از پیش تثبیت کند.

انتظار می‌رود این کمیابی، نقش بیت‌کوین را به‌عنوان طلای دیجیتال یا یک ذخیره ارزش بلندمدت تقویت کند.

برای نمونه، پس از هاوینگ سال ۲۰۱۶، سوبسید بلاک از ۱۲.۵ BTC به ۶.۲۵ BTC برای هر بلاک کاهش یافت و نرخ تورم بیت‌کوین از حدود ۳.۷٪ به حدود ۱.۸٪ رسید. به این ترتیب، نرخ تورم بیت‌کوین از هدف تورمی اعلام‌شده ۲٪ برای دلار آمریکا کمتر شد. هاوینگ سال ۲۰۲۴ نیز نرخ تورم بیت‌کوین را بیش از پیش کاهش داد و آن را حتی از طلا نیز کم‌تورم‌تر کرد.

این وضعیت نگرانی‌هایی را درباره ماهیت ضدتورمی بیت‌کوین ایجاد کرده است؛ به‌ویژه اینکه اگر کمیابی باعث افزایش شدید قیمت شود، ممکن است توانایی بیت‌کوین برای پشتیبانی از یک اقتصاد با مشکل مواجه شود.

بااین‌حال، قابلیت تقسیم‌پذیری بیت‌کوین این مشکل را تا حد زیادی کاهش می‌دهد. حتی اگر ارزش یک BTC کامل بسیار افزایش پیدا کند، واحدهای کوچک‌تر یعنی ساتوشی‌ها همچنان می‌توانند به‌عنوان ابزاری عملی برای مبادله مورد استفاده قرار گیرند.

نگرانی‌های امنیتی شبکه بیت‌کوین

میزان فعالیت استخراج که با هش‌ریت (Hash Rate) اندازه‌گیری می‌شود، معمولاً با امنیت شبکه ارتباط دارد. هرچه فعالیت ماینینگ بیشتر باشد، امنیت بیت‌کوین نیز افزایش پیدا می‌کند.

با توجه به اینکه پس از استخراج آخرین بیت‌کوین، سوبسید بلاک به صفر خواهد رسید، این نگرانی مطرح می‌شود که شاید کارمزد تراکنش‌ها به‌تنهایی انگیزه اقتصادی کافی برای ادامه فعالیت ماینرها ایجاد نکند.

بااین‌حال، با افزایش محبوبیت و کاربرد بیت‌کوین، تقاضا برای انجام تراکنش نیز افزایش پیدا می‌کند و یک بازار قدرتمند برای کارمزدها شکل می‌گیرد. این شرایط می‌تواند باعث افزایش کارمزد کاربران شود؛ به‌خصوص به دلیل محدودیت ظرفیت شبکه که تعداد تراکنش‌های قابل پردازش در هر بلاک را محدود می‌کند.

در نتیجه، کاربران برای آنکه تراکنش آن‌ها در اولویت قرار گیرد و سریع‌تر تأیید شود، باید کارمزدهای رقابتی‌تری پیشنهاد دهند. همین موضوع درآمد ماینرها را افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، پیشرفت سریع و مداوم تجهیزات استخراج بیت‌کوین که با عنوان ماینرهای ASIC شناخته می‌شوند، به ماینرها امکان می‌دهد با بهره‌وری بیشتر و هزینه‌های سربار کمتر فعالیت کنند. این پیشرفت فناوری می‌تواند حتی پس از رسیدن بیت‌کوین به حداکثر عرضه نیز به حفظ سودآوری ماینرها کمک کند.

در نهایت، سختی استخراج بیت‌کوین باعث می‌شود درآمد مورد انتظار هر ماینر به سهم او از کل هش‌ریت شبکه وابسته باشد. بنابراین، اگر پس از آخرین مرحله استخراج، ماینرهای کم‌سودتر فعالیت خود را متوقف کنند، بازده ماینرهای باقی‌مانده افزایش خواهد یافت؛ زیرا سهم نسبی آن‌ها از هش‌ریت کل شبکه بیشتر می‌شود.

به بیان دیگر، کاهش هش‌ریت کل شبکه باعث کاهش متناسب سختی استخراج نیز می‌شود. برای ماینرهایی که در شبکه باقی می‌مانند، کاهش رقابت می‌تواند سودآوری را افزایش دهد؛ زیرا احتمال اینکه آن‌ها موفق به یافتن بلاک و دریافت پاداش مرتبط شوند بیشتر خواهد شد.

سوالات متداول

چه تعداد بیت‌کوین هنوز استخراج نشده است؟

در زمان نگارش این مقاله، حدود ۱.۰۷ میلیون بیت‌کوین از سقف عرضه ۲۱ میلیون واحدی هنوز استخراج نشده است. به این ترتیب، نزدیک به ۵٪ از کل عرضه بالقوه بیت‌کوین هنوز وارد چرخه گردش نشده است.

چه تعداد بیت‌کوین برای همیشه گم شده است؟

تخمین زده می‌شود حدود ۳ تا ۴ میلیون بیت‌کوین برای همیشه غیرقابل دسترسی شده باشند.

دلایل مختلفی برای این موضوع وجود دارد؛ از جمله فراموش‌شدن کلیدهای خصوصی، گم‌شدن دستگاه‌های ذخیره‌سازی، سوزاندن عمدی ارز دیجیتال یا فوت مالک.

بااین‌حال، مشخص‌کردن تعداد دقیق بیت‌کوین‌های گم‌شده دشوار است؛ زیرا برخی سرمایه‌گذاران بلندمدت عمداً کیف پول‌های خود را برای مدت‌های طولانی غیرفعال نگه می‌دارند و در نتیجه، تشخیص تفاوت میان این کیف پول‌ها و کیف پول‌هایی که واقعاً برای همیشه از دسترس خارج شده‌اند دشوار است.

آیا سقف ۲۱ میلیون بیت‌کوین قابل تغییر است؟

از نظر فنی، امکان تغییر سقف عرضه ۲۱ میلیون واحدی وجود دارد؛ زیرا این محدودیت بخشی از کد متن‌باز بیت‌کوین است.

بااین‌حال، در عمل انجام چنین تغییری تقریباً غیرممکن تلقی می‌شود، زیرا نیازمند اجماع تقریباً کامل میان ماینرها، توسعه‌دهندگان و اپراتورهای نود شبکه خواهد بود.

پس از استخراج هر ۲۱ میلیون بیت‌کوین چه اتفاقی می‌افتد؟

پس از استخراج کامل ۲۱ میلیون بیت‌کوین، سوبسید بلاک که یکی از اجزای پاداش استخراج محسوب می‌شود به صفر خواهد رسید و ماینرها برای کسب درآمد و انگیزه اقتصادی صرفاً به کارمزد تراکنش‌ها وابسته خواهند شد.

احتمالاً تراکنش‌های خرد روزانه، مانند خرید یک فنجان قهوه، روی راهکارهای لایه ۲ مانند شبکه لایتنینگ انجام خواهند شد؛ زیرا این راهکارها سرعت بالاتر و هزینه کمتری دارند.

در مقابل، بلاکچین اصلی بیت‌کوین عمدتاً برای تسویه مجموعه‌های بزرگ‌تری از این تراکنش‌ها مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

راستی! برای دریافت مطالب جدید در کانال تلگرام یا پیج اینستاگرام سورس باران عضو شوید.