استخراج ارز دیجیتال چیست؟ – استخراج ارز دیجیتال به زبان ساده
استخراج ارز دیجیتال، فرایندی است که طی آن تراکنشها در شبکه بلاکچین اعتبارسنجی و ثبت میشوند. برای انجام این کار، استخراجکنندگان با استفاده از کامپیوترهای قدرتمند، مسائل پیچیده ریاضی را حل میکنند. آنها از سختافزارهای تخصصی مانند دستگاههای ASIC برای بیتکوین یا کارتهای گرافیک (GPU) برای اتریوم استفاده میکنند. هر بار که یک استخراجکننده یک مسئله را حل میکند، یک بلاک جدید به بلاکچین اضافه میشود. در ازای این تلاش، استخراجکنندگان با کوینهای تازه ایجادشده و کارمزد تراکنشها پاداش میگیرند. این پاداش، انگیزهای است برای آنها تا به استفاده از سیستمهای خود ادامه دهند و امنیت و صحت شبکه بلاکچین را حفظ کنند. بر اساس گزارش شرکت کسپرسکی در سال ۲۰۲۲، فعالیت استخراج ارز دیجیتال نسبت به سال قبل ۲۳۰ درصد افزایش یافته است.
بیشتر بخوانید:خطاهای رایج ماینر های ASIC به همراه راهکار های عملی
استخراج ارز دیجیتال نقش حیاتی در ادامه فعالیت رمزارزهایی مانند بیتکوین و اتریوم دارد. اما همیشه قانونی و مشروع نیست. گاهی اوقات با فعالیتهای غیرقانونی مانند کریپتوجکینگ (cryptojacking) یا انتشار بدافزار مرتبط میشود. در این مقاله، فرایند استخراج ارز دیجیتال، خطرات کریپتوجکینگ و بدافزار، و روشهای شناسایی و مقابله با آنها بررسی خواهد شد.
استخراج ارز دیجیتال چطور انجام میشود؟
استخراج ارز دیجیتال با استفاده از سختافزارهای تخصصی برای حل مسائل پیچیده ریاضی انجام میشود. هدف از این کار، اعتبارسنجی و ثبت تراکنشها در بلاکچین است و در ازای آن استخراجکنندگان پاداش رمزارزی دریافت میکنند. اولین استخراجکنندهای که بتواند مسئله ریاضی را حل کند، بلاک جدیدی به بلاکچین اضافه کرده و توکنهای تازه ایجادشده را به عنوان پاداش دریافت میکند. فرآیند استخراج به شکل زیر است:
-
اصول بلاکچین: رمزارزها روی شبکههای غیرمتمرکز به نام بلاکچین اجرا میشوند. این شبکهها مانند دفترکل دیجیتال عمل میکنند که همه تراکنشها را ثبت میکنند. هر بلاک شامل داده تراکنشها، زمان ثبت و لینک به بلاک قبلی است.
-
اثبات کار (Proof of Work) و استخراج: رمزارزهایی مانند بیتکوین از مکانیزمی به نام اثبات کار (PoW) استفاده میکنند. استخراجکنندگان با هم رقابت میکنند تا مسائل ریاضی پیچیده را حل کنند. اولین کسی که موفق شود، بلاک جدید را اضافه کرده و بخشی از رمزارز را به عنوان پاداش دریافت میکند.
-
فرآیند استخراج: استخراجکنندگان از کامپیوترهای قدرتمند برای حل این معماها استفاده میکنند و ترکیبهای مختلفی را امتحان میکنند تا به راهحل برسند، که نیازمند توان محاسباتی بالا است.
-
تأیید بلاک: زمانی که یک استخراجکننده راهحل را پیدا کند، آن را با شبکه به اشتراک میگذارد. سایر شرکتکنندگان آن را بررسی میکنند و در صورت معتبر بودن، بلاک جدید اضافه شده و استخراجکننده پاداش خود را از طریق کوینهای تازه و کارمزد تراکنشها دریافت میکند.
-
تنظیم سختی: سختی حل مسائل ریاضی بسته به قدرت شبکه تغییر میکند. هرچه تعداد استخراجکنندگان بیشتر شود، معماها سختتر میشوند تا سرعت ایجاد بلاک ثابت بماند.
-
کاهش پاداش (Reward Halving): در برخی رمزارزها مانند بیتکوین، پاداش استخراج با گذر زمان کاهش مییابد تا عرضه کوین کنترل شود. در این شرایط استخراجکنندگان بیشتر روی کارمزد تراکنشها حساب میکنند.
استخراجکنندگان ارز دیجیتال برای انجام فعالیتهای خود به تجهیزات خاصی نیاز دارند که شامل موارد زیر میشود:
- سختافزار استخراج: شامل دستگاههای ASIC برای رمزارزهایی مانند بیتکوین و کارتهای گرافیک (GPU) برای رمزارزهایی مانند اتریوم است.
- نرمافزار استخراج: این نرمافزارها امکان کنترل سختافزار، پایش عملکرد و اتصال به شبکه رمزارز را فراهم میکنند.
- کیف پول دیجیتال: برای ذخیره امن کوینهای استخراجشده ضروری است.
- استخر استخراج (اختیاری): گروهی از استخراجکنندگان با ترکیب توان محاسباتی خود، شانس دریافت پاداش را افزایش میدهند.
- منبع تغذیه: برای تأمین برق مورد نیاز سختافزار استخراج ضروری است.
- سیستم خنککننده: از داغ شدن بیش از حد تجهیزات در حین عملیات جلوگیری میکند.
مزایای استخراج ارز دیجیتال چیست؟
استخراج ارز دیجیتال نقش کلیدی در شبکههای بلاکچین و رمزارزها دارد و مزایای متعددی را برای این شبکهها به همراه میآورد. این فعالیت با مکانیزم اثبات کار (Proof of Work) امنیت شبکه را افزایش میدهد، استخراجکنندگان را با کوینهای جدید پاداش میدهد، تمرکززدایی را حفظ میکند، از اجرای برنامههایی مانند قراردادهای هوشمند پشتیبانی میکند و نوآوری را تشویق میکند. در ادامه به جزئیات این مزایا میپردازیم:
- تأمین امنیت شبکه: استخراج ارز دیجیتال، به ویژه در سیستمهایی مبتنی بر اثبات کار، شبکه بلاکچین را در برابر تقلب و دستکاری تراکنشها محافظت میکند. استخراجکنندگان با حل مسائل پیچیده، امکان دستکاری یا کلاهبرداری را دشوار میسازند.
- ایجاد کوینهای جدید: هر بار که استخراجکنندگان بلاکهای تراکنش را به بلاکچین اضافه میکنند، با کوینهای تازه پاداش میگیرند. این فرایند باعث راهاندازی و تداوم چرخه رمزارزها میشود.
- توزیع قدرت: استخراج ارز دیجیتال کمک میکند شبکه بلاکچین غیرمتمرکز باقی بماند. به جای اینکه یک مرجع مرکزی همه چیز را کنترل کند، استخراجکنندگان در سراسر جهان تراکنشها را اعتبارسنجی و به بلاکچین اضافه میکنند.
- پشتیبانی از برنامهها: استخراج ارز دیجیتال فقط جنبه مالی ندارد؛ بلکه اجرای انواع برنامهها روی پلتفرمهای بلاکچین را نیز ممکن میسازد. از جمله این برنامهها میتوان به قراردادهای هوشمند اشاره کرد که مانند توافقنامههای دیجیتال هستند و به صورت خودکار اجرا میشوند.
- تشویق به نوآوری: پاداشهای استخراجکنندگان انگیزهای برای توسعه روشهای بهتر و کارآمدتر استخراج ایجاد میکند. این فشار مداوم برای بهبود، منجر به پیشرفت فناوری و تقویت شبکههای بلاکچین میشود.
با این حال، در کنار مزایای استخراج ارز دیجیتال، معایبی نیز وجود دارد که در بخش بعد به آنها پرداخته خواهد شد.
معایب استخراج ارز دیجیتال چیست؟
استخراج ارز دیجیتال، بهویژه استخراج بیتکوین، با اینکه میتواند سودآور باشد و نقش حیاتی در عملکرد بلاکچین ایفا میکند، با چالشها و ریسکهای متعددی همراه است:
- ریسکهای امنیتی: عملیات استخراج در معرض تهدیدات سایبری قرار دارد، از جمله کریپتوجکینگ (cryptojacking) که در آن هکرها بدون اجازه منابع محاسباتی دیگران را برای استخراج رمزارز استفاده میکنند. استخراجکنندگان همچنین ممکن است با خطراتی مانند سرقت داراییهای رمزارزی، آلوده شدن سختافزار استخراج به بدافزار و اختلال در عملیات از طریق حملات محرومسازی از سرویس توزیعشده (DDoS) مواجه شوند.
- مصرف انرژی: استخراج ارز دیجیتال به برق زیادی نیاز دارد، زیرا حل مسائل ریاضی پیچیده مستلزم استفاده از کامپیوترهای قدرتمند است. این مصرف بالای انرژی از نظر محیطزیستی نگرانکننده است، بهویژه اگر برق مورد استفاده از منابع غیرقابل تجدید تأمین شود، و همچنین هزینههای اجرایی استخراج را برای ماینرها افزایش میدهد.
- هزینه سختافزار: خرید و نگهداری تجهیزات استخراج میتواند بسیار پرهزینه باشد. دستگاههای ASIC و کارتهای گرافیک پیشرفته معمولاً قیمت بالایی دارند و برای حفظ رقابت، بهروزرسانیهای مکرر جهت همگام شدن با فناوریهای جدید استخراج ضروری است. سرعت بالای نوآوری فناوری میتواند تجهیزات قدیمی را منسوخ کرده و باعث زیان مالی استخراجکنندگان شود.
- تمرکز قدرت: در برخی رمزارزها، قدرت استخراج میتواند در اختیار چند استخر یا شرکت بزرگ متمرکز شود. این تمرکز میتواند امنیت و تمرکززدایی شبکه بلاکچین را تضعیف کند، زیرا خطر حمله ۵۱٪ را افزایش میدهد؛ یعنی زمانی که یک نهاد بیشترین توان محاسباتی شبکه را در اختیار گرفته و قادر به دستکاری تراکنشها باشد.
- ابهامهای قانونی: فعالیتهای استخراج ممکن است با نظارتهای قانونی و ابهامهای مقرراتی مواجه شوند، بهویژه در حوزههایی که قوانین رمزارز هنوز در حال تکامل هستند. تغییرات قانونی یا محدودیتهای جدید میتواند عملیات استخراج را مختل کند یا بار الزامات انطباقی بیشتری بر ماینرها تحمیل نماید.
- نوسانات بازار: سودآوری استخراج ارز دیجیتال به شدت وابسته به ارزش بازار رمزارز استخراجشده است. نوسانات قیمت میتواند سودآوری استخراج را تحت تأثیر قرار دهد و در صورت بالاتر بودن هزینههای عملیاتی نسبت به درآمد حاصل از پاداش استخراج، زیان مالی برای ماینرها ایجاد کند.
- تأثیر محیطزیستی: همانطور که اشاره شد، ماهیت پرمصرف انرژی استخراج ارز دیجیتال منجر به انتشار گازهای کربنی میشود، بهویژه اگر برق مصرفی از سوختهای فسیلی تأمین شود. با افزایش نگرانیها درباره تغییرات اقلیمی، تأثیرات محیطزیستی استخراج مورد توجه بیشتری قرار گرفته است.
بنابراین، استخراج ارز دیجیتال با وجود فرصتهای سودآوری و مشارکت در شبکههای بلاکچین، نیازمند مدیریت چالشهایی همچون مصرف انرژی، هزینه سختافزار، تمرکز قدرت، ابهامات قانونی، تهدیدات امنیتی، نوسانات بازار و اثرات محیطزیستی است.
کریپتوجکینگ و بدافزارهای استخراج
در بحث استخراج ارز دیجیتال، اغلب با اصطلاحات کریپتوجکینگ و بدافزارهای استخراج مواجه خواهید شد. این مفاهیم مشابه هستند، اما تفاوتهای ظریفی با هم دارند. کریپتوجکینگ به استفاده بدون اجازه از کامپیوتر یا دستگاه دیگران برای استخراج رمزارز گفته میشود. معمولاً از طریق اسکریپتها یا نرمافزارهای مخرب انجام میشود. بدافزارهای استخراج، نرمافزارهایی هستند که بهطور خاص برای استخراج رمزارز روی سیستم قربانی بدون اطلاع یا رضایت او طراحی شدهاند و معمولاً از طریق روشهای فریبنده یا آسیبپذیریهای امنیتی نصب میشوند.
توضیح جزئیتر:
کریپتوجکینگ: کریپتوجکینگ استفاده غیرمجاز از منابع محاسباتی دیگران برای استخراج رمزارز است. این فرآیند شامل نفوذ بدافزار به دستگاه و استفاده مخفیانه از توان آن برای استخراج است، مشابه کسی که بدون اجازه از کامپیوتر شما برای کسب سود استفاده میکند. کریپتوجکینگ به یکی از تهدیدات مهم جهانی تبدیل شده و برخی از اپراتورهای باجافزار در سالهای اخیر تمرکز خود را به این سمت تغییر دادهاند.
حتما بخوانید: روشهای عملی برای کاهش نویز و خنکسازی دستگاههای ماینر ASIC
بدافزارهای استخراج: بدافزارهای استخراج، که به نام بدافزارهای کریپتو نیز شناخته میشوند، نوعی نرمافزار مخرب هستند که منابع محاسباتی را برای استخراج رمزارز بهطور پنهانی به خدمت میگیرند. این بدافزارها میتوانند دستگاههای مختلفی از جمله کامپیوترهای شخصی، سرورها، موبایلها و دستگاههای اینترنت اشیا (IoT) را آلوده کنند. آنها بهصورت مخفیانه عمل میکنند تا شناسایی نشوند و معمولاً خود را به شکل نرمافزار قانونی یا در فایلهای بیضرر پنهان میکنند.
گزارش کریپتوجکینگ شرکت کسپرسکی برخی از رایجترین روشهای انتشار بدافزارهای استخراج را شامل هک سرورها، سوءاستفاده از آسیبپذیریهای نرمافزاری بدون بهروزرسانی و انتشار از طریق فلشدرایوها یا حافظه شبکه معرفی کرده است.
نشانههای آلوده شدن دستگاه به بدافزار استخراج ارز دیجیتال
اگر میخواهید بدافزارهای استخراج ارز دیجیتال را روی دستگاههای خود شناسایی کنید، به این علائم توجه داشته باشید:
- کاهش عملکرد سیستم: کند شدن محسوس عملکرد سیستم، از جمله تأخیر در اجرای وظایف یا باز شدن برنامهها، میتواند نشاندهنده وجود بدافزار استخراج باشد. این برنامههای مخرب از منابع پردازنده (CPU) و کارت گرافیک (GPU) بهشدت استفاده میکنند و آنها را از انجام وظایف قانونی منحرف میکنند، که باعث کاهش کلی سرعت سیستم میشود.
- استفاده غیرعادی از منابع: به معیارهای استفاده از منابع دستگاه خود توجه کنید، مانند میزان استفاده از CPU و GPU. اگر سطح استفاده بالا و پایدار مشاهده کردید، بهویژه زمانی که دستگاه شما در حالت بیکار است یا مشغول کارهای سبک، ممکن است فعالیت استخراج غیرمجاز در پسزمینه در حال اجرا باشد.
- افزایش مصرف برق: بدافزارهای استخراج نیازمند توان محاسباتی زیادی هستند و این موضوع منجر به افزایش مصرف برق دستگاههای آلوده میشود. صورتحسابهای برق خود را برای افزایش ناگهانی مصرف بررسی کنید، بهویژه اگر تغییری در عادات استفاده یا فعالیتهای کامپیوتری خود ایجاد نکردهاید.
- داغ شدن بیش از حد دستگاه: فعالیت شدید استخراج میتواند باعث تولید گرمای زیاد در دستگاه شود و اجزایی مانند CPU یا GPU را بیش از حد گرم کند. اگر دستگاه شما بهطور مداوم داغ میشود یا با وجود استفاده معمولی با کاهش سرعت خودکار (thermal throttling) مواجه است، ممکن است بدافزار استخراج باعث فشار روی سختافزار شده باشد. (کاهش سرعت خودکار به معنی کند شدن دستگاه برای جلوگیری از گرم شدن بیش از حد است.)
- ناهنجاریهای شبکه: بدافزارهای استخراج معمولاً با سرورها یا همتایان خارجی برای دریافت دستورات، بهروزرسانی تنظیمات یا ارسال رمزارز استخراجشده ارتباط برقرار میکنند. ترافیک شبکه خود را برای الگوهای غیرعادی مانند افزایش ناگهانی انتقال داده یا اتصال به آدرسهای IP مشکوک پایش کنید، که میتواند نشانه ارتباط مخرب مرتبط با بدافزار استخراج باشد.
- تغییرات غیرقابل توضیح در سیستم: به هرگونه تغییر یا ناهنجاری غیرقابل توضیح در تنظیمات سیستم، فایلها یا برنامههای نصبشده توجه کنید. بدافزارهای استخراج ممکن است تنظیمات سیستم را دستکاری کنند، فایلها یا فرآیندهای جدید ایجاد کنند یا تلاش کنند نرمافزار امنیتی را غیرفعال کنند تا شناسایی نشوند و فعالیت غیرقانونی خود را ادامه دهند.
- رفتار مرورگر وب: به رفتار مرورگر وب خود دقت کنید، زیرا بدافزارهای استخراج ممکن است اسکریپتهای مخرب را در صفحات وب تزریق کنند تا از منابع دستگاه شما برای استخراج رمزارز استفاده کنند. به افزایش ناگهانی مصرف CPU هنگام بازدید از سایتهای خاص یا پاپآپها و هدایتهای مکرر به سایتهای مشکوک یا ناشناخته توجه کنید.
چگونه از خطرات استخراج ارز دیجیتال محافظت کنیم
برای حفاظت از خود، دستگاهها، دادهها و حریم خصوصی خود در برابر خطرات مرتبط با استخراج ارز دیجیتال، ده اقدام کلیدی وجود دارد:
- استفاده از نرمافزار امنیتی معتبر: برنامههای آنتیویروس و ضدبدافزار قابل اعتماد نصب کرده و آنها را بهطور مرتب بهروزرسانی کنید تا بدافزارهای استخراج ارز دیجیتال شناسایی و حذف شوند.
- بهروزرسانی مداوم همه چیز: بر اساس گزارش کسپرسکی در سال ۲۰۲۲، تقریباً یک مورد از هر شش نفوذ به دلیل سوءاستفاده از آسیبپذیری منجر به آلوده شدن به ماینر شد. برای جلوگیری از دسترسی هکرها، سیستمعامل، مرورگر وب و سایر نرمافزارهای خود را همیشه با آخرین اصلاحات امنیتی بهروز نگه دارید.
- احتیاط در فضای آنلاین: مراقب لینکهای مشکوک باشید، فایلهای پیوست از افراد ناشناس را باز نکنید و فقط از سایتهای معتبر بازدید کنید.
- فعال کردن فایروال: فایروال دستگاه خود را روشن کنید تا ارتباطات مشکوک و منابع احتمالی فریبنده مسدود شوند.
- مسدود کردن تبلیغات: از افزونههای مسدودکننده تبلیغات استفاده کنید تا تبلیغات مخرب نتوانند بدافزارهای استخراج را به دستگاه شما منتقل کنند.
- نظارت بر عملکرد سیستم: میزان استفاده CPU و GPU را بررسی کنید تا فعالیت غیرعادی که نشانه اجرای بدافزار باشد، شناسایی شود.
- آموزش امنیت آنلاین: با خطرات فضای اینترنت آشنا شوید و دانش خود را با دیگران به اشتراک بگذارید تا آنها نیز آنلاین امن باقی بمانند.
- استفاده از افزونههای مرورگر: ابزارهای امنیتی اضافی روی مرورگر وب نصب کنید تا اسکریپتهای استخراج ارز دیجیتال بدون اجازه شما اجرا نشوند.
- ایمنسازی شبکه Wi-Fi: شبکه خانگی خود را با رمز عبور قوی محافظت کنید تا از دسترسی غیرمجاز جلوگیری شود.
- فعال کردن تأیید هویت دو مرحلهای (2FA): برای حسابهای آنلاین خود لایه امنیتی اضافی فعال کنید تا دسترسی هکرها به سختی ممکن شود.
اجرای این اقدامات میتواند بهطور قابل توجهی خطر آلوده شدن به بدافزارهای استخراج ارز دیجیتال را کاهش دهد و امنیت دستگاهها، دادهها و حریم خصوصی شما را تقویت کند.
حمایت کسپرسکی در برابر تهدیدات استخراج ارز دیجیتال
شرکت کسپرسکی ابزارهایی برای محافظت شما در برابر خطرات استخراج ارز دیجیتال ارائه میدهد:
- کسپرسکی پلاس (Kaspersky Plus): از استفاده برنامههای مشکوک از کامپیوتر شما برای استخراج ارز دیجیتال بدون اجازه شما جلوگیری میکند.
- کسپرسکی پریمیوم (Kaspersky Premium): تمام دستگاههای شما، مانند کامپیوترها و گوشیها، را در برابر بدافزارهایی که تلاش میکنند آنها را برای استخراج ارز دیجیتال به کار گیرند، محافظت میکند.
- افزونه ضدکریپتوجکینگ کسپرسکی (Kaspersky Anti-Cryptojacking Extension): از استفاده مخفیانه مرورگر شما توسط سایتها برای استخراج ارز دیجیتال هنگام گشتوگذار در وب جلوگیری میکند.
با استفاده از ابزارهای کسپرسکی، میتوانید در برابر تهدیدات استخراج ارز دیجیتال محافظت شده و دستگاههای خود را امن نگه دارید.
سؤالات متداول درباره استخراج ارز دیجیتال
استخراج ارز دیجیتال چیست و چگونه انجام میشود؟
استخراج ارز دیجیتال فرایندی است که طی آن تراکنشها اعتبارسنجی شده و به شبکه بلاکچین اضافه میشوند. استخراجکنندگان با استفاده از کامپیوترهای قدرتمند مسائل ریاضی پیچیده را حل میکنند و در صورت موفقیت، بلاک جدیدی به بلاکچین اضافه کرده و پاداش خود را به صورت کوینهای تازه ایجادشده و کارمزد تراکنش دریافت میکنند.
خطرات بدافزارهای استخراج ارز دیجیتال چیست و چگونه میتوان آنها را شناسایی کرد؟
بدافزارهای استخراج ارز دیجیتال، که به آنها بدافزارهای ماینینگ نیز گفته میشود، منابع محاسباتی دستگاه را برای استخراج رمزارز بدون اجازه کاربر به کار میگیرند. برای شناسایی این بدافزارها میتوان اقدامات زیر را انجام داد:
- پایش عملکرد سیستم برای نشانههای استفاده غیرعادی از CPU یا GPU
- استفاده از نرمافزار امنیتی معتبر برای اسکن و حذف بدافزارها
- مراقبت از فعالیتهای مشکوک روی دستگاهها
کریپتوجکینگ با استخراج قانونی ارز دیجیتال چه تفاوتی دارد؟
کریپتوجکینگ به استفاده غیرقانونی از منابع محاسباتی دیگران برای استخراج رمزارز بدون اجازه آنها گفته میشود، معمولاً با نصب نرمافزارهای مخرب انجام میشود. برخلاف استخراج قانونی که با شفافیت و رضایت صاحب دستگاه انجام میشود، کریپتوجکینگ بهطور مخفیانه از دستگاه افراد سوءاستفاده کرده و باعث کاهش عملکرد و افزایش مصرف برق میشود.
بیشتر بخوانید: مقایسه استخراج ارز دیجیتال با ASIC و GPU؛ بهترین روش ماینینگ ارز دیجیتال
چگونه میتوان در برابر تهدیدات استخراج ارز دیجیتال محافظت کرد؟
برای محافظت در برابر تهدیدات استخراج ارز دیجیتال، رعایت اقدامات امنیت سایبری ضروری است، از جمله استفاده از نرمافزار امنیتی معتبر برای شناسایی و حذف بدافزارها، بهروزرسانی مداوم نرمافزارها برای جلوگیری از سوءاستفاده از آسیبپذیریها، فعال کردن تأیید هویت دو مرحلهای و رعایت احتیاطهای عمومی در فضای آنلاین. علاوه بر این، نظارت بر عملکرد سیستم برای شناسایی نشانههای فعالیت بدافزار و استفاده از ابزارهایی مانند افزونههای مرورگر نیز میتواند اقدامات حفاظتی مناسبی باشد.
راستی! برای دریافت مطالب جدید در کانال تلگرام یا پیج اینستاگرام سورس باران عضو شوید.
- انتشار: ۲ اسفند ۱۴۰۴
دسته بندی موضوعات
- آموزش ارز دیجیتال
- آموزش برنامه نویسی
- آموزش متنی برنامه نویسی
- اطلاعیه و سایر مطالب
- پروژه برنامه نویسی
- دوره های تخصصی برنامه نویسی
- رپورتاژ
- فیلم های آموزشی
- ++C
- ADO.NET
- Adobe Flash
- Ajax
- AngularJS
- apache
- ARM
- Asp.Net
- ASP.NET MVC
- AVR
- Bootstrap
- CCNA
- CCNP
- CMD
- CSS
- Dreameaver
- EntityFramework
- HTML
- IOS
- jquery
- Linq
- Mysql
- Oracle
- PHP
- PHPMyAdmin
- Rational Rose
- silver light
- SQL Server
- Stimulsoft Reports
- Telerik
- UML
- VB.NET&VB6
- WPF
- Xml
- آموزش های پروژه محور
- اتوکد
- الگوریتم تقریبی
- امنیت
- اندروید
- اندروید استودیو
- بک ترک
- بیسیک فور اندروید
- پایتون
- جاوا
- جاوا اسکریپت
- جوملا
- دلفی
- دوره آموزش Go
- دوره های رایگان پیشنهادی
- زامارین
- سئو
- ساخت CMS
- سی شارپ
- شبکه و مجازی سازی
- طراحی الگوریتم
- طراحی بازی
- طراحی وب
- فتوشاپ
- فریم ورک codeigniter
- فلاتر
- کانستراکت
- کریستال ریپورت
- لاراول
- معماری کامپیوتر
- مهندسی اینترنت
- هوش مصنوعی
- یونیتی
- کتاب های آموزشی
- Android
- ASP.NET
- AVR
- LINQ
- php
- Workflow
- اچ تی ام ال
- بانک اطلاعاتی
- برنامه نویسی سوکت
- برنامه نویسی موبایل
- پاسکال
- پایان نامه
- پایتون
- جاوا
- جاوا اسکریپت
- جی کوئری
- داده کاوی
- دلفی
- رباتیک
- سئو
- سایر کتاب ها
- سخت افزار
- سی اس اس
- سی پلاس پلاس
- سی شارپ
- طراحی الگوریتم
- فتوشاپ
- مقاله
- مهندسی نرم افزار
- هک و امنیت
- هوش مصنوعی
- ویژوال بیسیک
- نرم افزار و ابزار برنامه نویسی
- وردپرس














