هش ریت (Hashrate)
در حوزه استخراج ارزهای دیجیتال، «هش ریت» (Hashrate) یکی از پرکاربردترین و در عین حال مهمترین مفاهیم محسوب میشود. اگرچه در نگاه اول ممکن است یک اصطلاح فنی و پیچیده به نظر برسد، اما در واقع هشریت مفهومی ساده دارد و بیانگر توان پردازشی سختافزار ماینینگ است. به زبان ساده، هشریت نشاندهنده سرعت استخراج ارز دیجیتال است.
از آنجا که فرآیند استخراج رمزارزها یک فرآیند پیچیده فناورانه است که به قدرت پردازشی بسیار بالایی نیاز دارد، هش ریت دستگاههای ماینینگ نقش تعیینکنندهای در موفقیت عملیات استخراج ایفا میکند. به همین دلیل، بررسی میزان هشریت سختافزار استخراج پیش از خرید آن، یک اقدام ضروری و کاملاً منطقی محسوب میشود.
هش ریت تجهیزات استخراج با واحد «هش بر ثانیه» (Hashes per Second) اندازهگیری میشود. هرچه این عدد بالاتر باشد، عملکرد دستگاه در فرآیند ماینینگ بهتر و بازده استخراج بیشتر خواهد بود. در ادامه با مفهوم هش ریت، اهمیت آن و تأثیر مستقیمش بر موفقیت در استخراج ارزهای دیجیتال بیشتر آشنا میشویم.
هش ریت (Hashrate) در ارز دیجیتال چیست؟
هشریت معیاری است برای سنجش سرعت پردازش یک دستگاه محاسباتی یا سختافزار استخراج در حل معادلات و پازلهای پیچیده رمزنگاری در فرآیند ماینینگ. به بیان سادهتر، هشریت همان سرعت استخراج ارز دیجیتال است.
هر دستگاه ماینینگ دارای یک هش ریت مشخص است که قدرت پردازشی آن را نشان میدهد. این شاخص با واحد هش بر ثانیه بیان میشود و مشخص میکند که یک دستگاه استخراج در هر ثانیه چه تعداد محاسبات رمزنگاری انجام میدهد. بنابراین هرچه هشریت یک دستگاه بالاتر باشد، شانس موفقیت در استخراج و کسب پاداش بلاک (Block Reward) نیز بیشتر خواهد بود.
بیشتر بخوانید: استخراج ارز دیجیتال به زبان ساده | همه چیز درباره استخراج ارز دیجیتال
در سطح شبکه نیز هر بلاکچین دارای یک هشریت کلی است که نشاندهنده سطح امنیت آن شبکه محسوب میشود. هشریت شبکه بهطور مستقیم بر «سختی استخراج» (Mining Difficulty) تأثیر میگذارد و نقش کلیدی در تنظیم آن دارد. به همین دلیل، هشریت یکی از مهمترین عوامل در تأمین امنیت شبکههای بلاکچینی، محافظت از تراکنشها و جلوگیری از حملات مخرب محسوب میشود.
اما هشریت چگونه عمل میکند؟ «هش» (Hash) یک کد تصادفی شامل اعداد و حروف است که توسط سیستم محاسباتی بر اساس دادههای ورودی تولید میشود. این مقدار کاملاً یکتا است و حتی کوچکترین تغییر در داده ورودی باعث تغییر کامل خروجی هش میشود. در این فرآیند، نودها یا همان رایانههای استخراجکننده که به آنها ماینر (Miner) گفته میشود، تلاش میکنند مقدار هش صحیح را حدس بزنند.
ماینری که بتواند مقدار هش صحیح یا نزدیکترین مقدار به آن را پیدا کند، پاداش استخراج را دریافت میکند. تعداد این تلاشها یا حدسها که توسط نودها در یک بازه زمانی مشخص انجام میشود، نشاندهنده هشریت شبکه بلاکچین است. به همین ترتیب، هشریت یک دستگاه استخراج نیز بر اساس تعداد محاسباتی که در هر ثانیه انجام میدهد تعیین میشود.
هشریت شبکه بلاکچین یک مقدار ثابت نیست و با تغییر تعداد مشارکتکنندگان در شبکه دائماً دستخوش تغییر میشود. برای مثال، زمانی که تعداد ماینرها برای استخراج رمزارزهای محبوبی مانند بیتکوین (Bitcoin) افزایش پیدا میکند، هشریت کلی شبکه بلاکچین بیتکوین نیز بهطور طبیعی رشد میکند. این افزایش هشریت، امنیت شبکه را تقویت کرده و سطح رقابت در استخراج را نیز بالاتر میبرد.
اهمیت هشریت
هشریت یکی از ارکان اصلی حفظ یکپارچگی، امنیت و پایداری شبکههای بلاکچینی محسوب میشود. بهعنوان نمونه، شبکه بیتکوین به دلیل برخورداری از هشریت بسیار بالا، بهعنوان یکی از امنترین شبکههای بلاکچین در جهان شناخته میشود. میزان هشریت یک شبکه بهطور مستقیم به تعداد ماینرهایی بستگی دارد که در فرآیند استخراج آن مشارکت دارند.
از آنجا که بخش عمدهای از استخراجکنندگان تمایل دارند روی محبوبترین ارز دیجیتال، یعنی بیتکوین (Bitcoin)، فعالیت کنند، هشریت کلی شبکه بیتکوین در سطح بسیار بالایی قرار دارد. این موضوع باعث میشود شبکه در برابر حملات مخرب مقاوم باشد و امنیت تراکنشها و ساختار بلاکچین بهصورت پایدار حفظ شود.
هشریت همچنین تأثیر مستقیمی بر «سختی استخراج» (Mining Difficulty) در شبکههای بلاکچینی دارد. به بیان ساده، هرچه هشریت شبکه بالاتر باشد، سختی استخراج نیز افزایش پیدا میکند. شبکههای بلاکچین بهصورت خودکار با افزایش هشریت، سطح سختی استخراج را تنظیم میکنند تا زمان تولید بلاکها در یک بازه منطقی حفظ شود.
در نتیجه، استخراج بلاک در شبکههایی با هشریت بالا دشوارتر خواهد بود. با این حال، افزایش سختی استخراج یک نقطه ضعف محسوب نمیشود، بلکه عاملی کلیدی در ارتقای امنیت شبکه است. هرچه فرآیند استخراج پیچیدهتر باشد، احتمال نفوذ، دستکاری دادهها و حملات مخرب کاهش مییابد.
برای مثال، یک شبکه بلاکچینی با هشریت بالا توانایی مقابله با «حمله ۵۱ درصد» (51% Attack) را دارد؛ حملهای که در آن یک نهاد یا گروه تلاش میکند با در اختیار گرفتن بیش از نیمی از توان پردازشی شبکه، کنترل آن را به دست بگیرد. هشریت بالا مانع از تمرکز قدرت در دست یک بازیگر واحد شده و ساختار غیرمتمرکز (Decentralized) شبکه را حفظ میکند.
از سوی دیگر، هشریت در سطح سختافزار استخراج نیز اهمیت بالایی دارد. هشریت دستگاههای ماینینگ که معمولاً با واحد تراهش بر ثانیه (Terahash/s یا Th/s) بیان میشود، نشاندهنده ظرفیت پردازشی واقعی آنهاست. هرچه این عدد بالاتر باشد، بهرهوری دستگاه بیشتر و احتمال موفقیت در استخراج نیز بالاتر خواهد بود.
بهعنوان مثال، یک دستگاه ASIC Miner با هشریت بالاتر، توانایی حل سریعتر مسائل پیچیده رمزنگاری و استخراج بلاکهای جدید را دارد. این موضوع باعث افزایش سرعت فرآیند ماینینگ و بالا رفتن شانس دریافت پاداش استخراج (Mining Rewards) برای ماینرها میشود. در نتیجه، انتخاب سختافزار با هشریت بالا نهتنها بازده اقتصادی استخراج را افزایش میدهد، بلکه نقش مهمی در رقابتپذیری ماینر در شبکههای بزرگ بلاکچینی ایفا میکند.
هش ریت چگونه اندازهگیری میشود؟
هشریت نشاندهنده تعداد محاسباتی است که یک سختافزار استخراج در هر ثانیه انجام میدهد. این شاخص با واحد «هش بر ثانیه» (Hashes per Second) اندازهگیری میشود و بسته به قدرت دستگاه، در مقیاسهای مختلفی بیان میشود؛ از جمله کیلوهش (KH/s)، مگاهش (MH/s)، گیگاهش (GH/s)، تراهش (TH/s)، پتاهش (PH/s)، اگزاهش (EH/s) و زتاهش (ZH/s).
در عمل، رایجترین واحد اندازهگیری هشریت در صنعت استخراج ارزهای دیجیتال «تراهش بر ثانیه» (TH/s) است. برای مثال، عدد 1TH/s به این معناست که دستگاه ماینینگ قادر است در هر ثانیه یک تریلیون (هزار میلیارد) محاسبه رمزنگاری انجام دهد.
حتما بخوانید:مقایسه استخراج ارز دیجیتال با ASIC و GPU؛ بهترین روش ماینینگ ارز دیجیتال
در فضای استخراج رمزارزها، هشریت مشخص میکند که یک ماینر با چه سرعتی میتواند مسائل پیچیده الگوریتمی و معادلات رمزنگاری را حل کند. با افزایش رقابت در شبکههای بلاکچینی، ماینرها برای موفقیت در استخراج مجبورند پازلهای محاسباتی را با سرعت بالاتری حل کنند. به همین دلیل، استفاده از سختافزارهای تخصصی استخراج مانند ASIC اهمیت بالایی پیدا کرده است.
دستگاههای ASIC (Application-Specific Integrated Circuit) بهصورت اختصاصی برای الگوریتم استخراج یک ارز دیجیتال مشخص بهینهسازی شدهاند. این موضوع باعث میشود استخراج یک رمزارز خاص با بهرهوری بسیار بالاتری انجام شود. علاوه بر این، ASICها معمولاً دارای هشریت بسیار بالاتری نسبت به سایر تجهیزات هستند و همین ویژگی، توان ماینر را در حل معادلات رمزنگاری و استخراج بلاکهای جدید بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد. به همین دلیل، هشریت سختافزار استخراج ارتباط مستقیم با میزان سودآوری ماینینگ (Mining Profitability) دارد.
افرادی که از دستگاههای ASIC استفاده میکنند، قادرند در هر ثانیه تریلیونها محاسبه انجام دهند و در فرآیند استخراج بلاکهای جدید مشارکت کنند. اولین ماینری که موفق به حل مسئله رمزنگاری یک بلاک شود، پاداش استخراج را بهصورت رمزارز تازه تولیدشده دریافت میکند.
هرچه تعداد ماینرهای فعال در یک شبکه بیشتر باشد، هشریت کلی شبکه نیز افزایش مییابد و در نتیجه رقابت میان استخراجکنندگان شدیدتر میشود. در مقابل، اگر تعداد ماینرها کمتر باشد، هشریت شبکه کاهش پیدا میکند و امکان استخراج بلاکها با سرعت بالاتر و رقابت کمتر فراهم میشود. این تعادل میان تعداد مشارکتکنندگان و هشریت شبکه، یکی از عوامل کلیدی در ساختار اقتصادی و امنیتی شبکههای بلاکچینی محسوب میشود.
نوسانات هش ریت (Hashrate)
نوسانات هشریت به تغییرات میزان کل توان پردازشی اختصاصیافته به استخراج بلاکها یا پردازش تراکنشها در یک شبکه بلاکچینی اطلاق میشود. این پدیده معمولاً در شبکههای مبتنی بر الگوریتم «اثبات کار» (Proof of Work – PoW) مانند بیتکوین (Bitcoin) مشاهده میشود. هشریت در این شبکهها معیاری از سرعت انجام محاسبات هش در سطح شبکه است و نوسانات آن زمانی رخ میدهد که میزان دسترسی به سختافزارهای استخراج تغییر کند یا سطح فعالیت شبکه دچار تحول شود.
به بیان ساده، هر عاملی که باعث افزایش یا کاهش مشارکت ماینرها، توان پردازشی دستگاهها یا حجم فعالیت شبکه شود، میتواند منجر به نوسان در هشریت کلی بلاکچین گردد.
عوامل متعددی بر تغییرات هشریت تأثیر میگذارند. در ادامه، مهمترین و رایجترین دلایل نوسانات هشریت در شبکههای بلاکچینی بررسی میشود؛ عواملی که شناخت آنها برای تحلیلگران بازار رمزارز، سرمایهگذاران و فعالان حوزه استخراج اهمیت بالایی دارد.
عوامل مؤثر بر نوسانات هش ریت
تنظیم سختی استخراج (Mining Difficulty Adjustment)
شبکههای بلاکچینی مبتنی بر الگوریتم اثبات کار (Proof of Work – PoW) بهصورت دورهای سختی استخراج را تنظیم میکنند تا فرآیند تولید بلاکها با سرعتی ثابت و پایدار انجام شود. این مکانیزم باعث میشود زمان ایجاد هر بلاک در یک بازه زمانی مشخص باقی بماند. هرگونه تغییر در سختی استخراج، بهصورت مستقیم بر رفتار ماینرها و میزان هشریت شبکه تأثیر میگذارد و میتواند باعث افزایش یا کاهش توان پردازشی فعال در شبکه شود.
رفتار ماینرها (Miner Behavior)
ماینرهای فردی یا استخرهای استخراج (Mining Pools) ممکن است به دلایل مختلفی فعالیت خود را متوقف یا محدود کنند؛ عواملی مانند افزایش هزینه انرژی، کاهش قیمت ارزهای دیجیتال، کاهش سودآوری استخراج یا مشکلات فنی. در چنین شرایطی، خروج ماینرها از شبکه منجر به کاهش هشریت کلی میشود. این موضوع نشان میدهد که هشریت شبکه ارتباط مستقیمی با شرایط اقتصادی استخراج و انگیزه مالی ماینرها دارد.
ازدحام شبکه و تغییرات فنی (Network Congestion & Protocol Changes)
هرگونه تغییر در ساختار شبکه بلاکچین، مانند بهروزرسانیهای پروتکلی (Protocol Upgrades)، هاردفورکها (Hard Forks) یا تغییر در الگوریتمهای اجماع، میتواند فرآیند استخراج را تحت تأثیر قرار دهد. این تغییرات ممکن است باعث اختلال موقت در عملیات ماینینگ شوند و در نتیجه، نوسانات محسوسی در هشریت کلی شبکه ایجاد کنند.
تغییرات قانونی و مقرراتی (Regulatory Changes)
سیاستهای دولتی و مقررات قانونی یکی از عوامل مهم و گاه شوکآور در نوسانات هشریت محسوب میشوند. برای مثال، ممنوعیت استخراج ارزهای دیجیتال در چین در سال ۲۰۲۱ منجر به کاهش شدید و ناگهانی هشریت در برخی مناطق شد. چنین تصمیماتی معمولاً باعث جابهجایی جغرافیایی مزارع استخراج (Mining Farms) و نوسانات شدید و منطقهای در هشریت شبکههای بلاکچینی میشوند.
عوامل جغرافیایی و محیطی (Geographical Factors)
موقعیت جغرافیایی مزارع استخراج و استخرهای ماینینگ نیز میتواند بر هشریت تأثیر بگذارد. عواملی مانند شرایط اقلیمی، زیرساخت برق، منابع انرژی و حتی فصلهای بارندگی در برخی کشورها میتوانند باعث اختلال در تأمین برق و در نتیجه نوسان در توان پردازشی شبکه شوند. برای نمونه، در برخی مناطق، فصلهای بارندگی باعث کاهش یا ناپایداری تولید برق شده و هشریت شبکه را دچار تغییرات مقطعی میکند.
اهمیت پایداری هشریت
پایداری هشریت نقش مهمی در حفظ امنیت شبکه بلاکچین و سرعت پردازش تراکنشها دارد. هشریت پایدار به معنای امنیت بالاتر، ثبات بیشتر شبکه و عملکرد بهتر سیستم پردازش بلاکهاست. با این حال، نوسانات هشریت یک پدیده طبیعی در شبکههای غیرمتمرکز (Decentralized Networks) محسوب میشود و بخشی جداییناپذیر از ساختار پویا و تطبیقی بلاکچینها به شمار میرود.
اگر هش ریت کاهش یابد چه اتفاقی میافتد؟
کاهش هشریت در یک شبکه بلاکچینی به این معناست که برای تأیید تراکنشها و استخراج رمزارزهای جدید، به توان پردازشی کمتری نیاز خواهد بود. این وضعیت باعث تضعیف ساختار غیرمتمرکز شبکه شده و آن را در برابر حملات مخرب آسیبپذیرتر میکند. در چنین شرایطی، ریسکهای امنیتی برای پلتفرمهای رمزارزی و سرمایهگذاران بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد.
کاهش هشریت شبکه بلاکچین میتواند پیامدهای زیر را به همراه داشته باشد:
- کاهش مشارکتکنندگان شبکه در فرآیند استخراج و رقابت کمتر میان ماینرها
- تمرکز قدرت استخراج در دست گروهی محدود از ماینرها و افزایش ریسک تمرکزگرایی (Centralization)، که شبکه را در برابر حملات سایبری آسیبپذیر میکند
- کاهش سختی استخراج (Mining Difficulty) و سادهتر شدن فرآیند استخراج بلاکها
- کاهش مصرف انرژی توسط سختافزارهای استخراج به دلیل کاهش رقابت و فشار محاسباتی
با این حال، اگر هشریت یک رمزارز یا شبکه بلاکچینی بهصورت پیوسته و بلندمدت در حال کاهش باشد، لازم است با دقت و حساسیت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد. تحلیل علل این روند برای جلوگیری از زیانهای مالی احتمالی، کاهش امنیت شبکه و افزایش خطر حملات سایبری کاملاً ضروری است.
اگر هش ریت افزایش یابد چه اتفاقی میافتد؟
افزایش هشریت به معنای برخورداری شبکه بلاکچینی از امنیت بالاتر و نیاز به توان پردازشی بیشتر برای تأیید و اعتبارسنجی تراکنشهاست. در شبکههایی که رمزارزهای محبوبی مانند بیتکوین (Bitcoin) استخراج میشوند، به دلیل حضور گسترده ماینرها و رقابت شدید، هشریت کلی شبکه بهطور طبیعی افزایش مییابد.
افزایش هشریت شبکه بلاکچین پیامدهای زیر را به همراه دارد:
- لزوم استفاده از منابع محاسباتی بیشتر برای استخراج بلاکها توسط ماینرها
- افزایش سختی استخراج متناسب با رشد هشریت شبکه
- افزایش مصرف انرژی در سطح شبکه
- افزایش سطح امنیت کلی شبکه و مقاومت بیشتر در برابر حملات سایبری
هشریت بالا به معنای یک شبکه امنتر است که برای نفوذ یا دستکاری در آن، به توان پردازشی بسیار بالایی نیاز است. به همین دلیل، شبکههایی با هشریت بالا در برابر حملات سایبری و تهدیدات امنیتی مقاومتر هستند و سطح اعتمادپذیری بالاتری دارند.
جمعبندی
درک صحیح مفهوم هشریت برای تمام فعالان حوزه استخراج ارزهای دیجیتال یک ضرورت اساسی محسوب میشود. پایش و تحلیل هشریت به ماینرها کمک میکند تا میزان قدرت، امنیت و پایداری یک شبکه بلاکچینی را بهتر ارزیابی کنند و بر همین اساس، شبکه یا رمزارز مناسبتری برای استخراج انتخاب نمایند.
بیشتر بخوانید: مدت زمان یادگیری ترید ارز دیجیتال | راهنمای کامل
چه ماینر باشید، چه سرمایهگذار و چه علاقهمند به فناوری بلاکچین، شناخت عمیق سازوکار هشریت و تأثیرات آن بر امنیت، سودآوری و ساختار شبکههای غیرمتمرکز، به شما امکان میدهد تصمیمهای آگاهانهتر، حرفهایتر و کمریسکتری در اکوسیستم استخراج رمزارزها اتخاذ کنید و مسیر رشد خود را در این صنعت با اطمینان بیشتری طی نمایید.
پرسشهای متداول درباره هش ریت (Hashrate)
چگونه میتوان هش ریت شبکه بلاکچین را پایش کرد؟
ماینرها معمولاً از ابزارهای تخصصی پایش (Monitoring Tools) و استخرهای استخراج (Mining Pools) برای مشاهده هشریت خود بهصورت لحظهای استفاده میکنند. علاوه بر این، وبسایتهای تحلیل داده بلاکچین نیز اطلاعات دقیقی از هشریت کلی شبکههای رمزارزی ارائه میدهند. از جمله منابع معتبر در این حوزه میتوان به سایتهای زیر اشاره کرد:
BitInfoCharts
Blockchain.com
Blockchair
MiningPoolStats
این پلتفرمها دادههایی مانند هشریت شبکه، سختی استخراج، تعداد ماینرها، وضعیت استخرهای استخراج و سایر شاخصهای کلیدی شبکه را بهصورت شفاف و قابل تحلیل در اختیار کاربران قرار میدهند و برای تحلیلگران، ماینرها و سرمایهگذاران ابزارهای بسیار ارزشمندی محسوب میشوند.
چه عواملی بر هش ریت تأثیر میگذارند؟
هشریت تحت تأثیر مجموعهای از عوامل فنی، اقتصادی و ساختاری قرار دارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
- کیفیت و قدرت سختافزار استخراج
- محبوبیت رمزارزی که قصد استخراج آن را دارید
- ازدحام شبکه و ترافیک تراکنشها
- تعداد مشارکتکنندگان فعال در شبکه استخراج
- شرایط اقتصادی استخراج مانند هزینه برق و زیرساخت انرژی
- سیاستهای قانونی و مقررات دولتی
این عوامل در کنار یکدیگر تعیین میکنند که هشریت شبکه در چه سطحی قرار داشته باشد و چه میزان نوسان را تجربه کند.
آیا هش ریت بالاتر به معنای سودآوری بیشتر در استخراج است؟
خیر، لزوماً اینگونه نیست. اگرچه هشریت بالاتر شانس موفقیت در استخراج بلاک و دریافت پاداش را افزایش میدهد، اما سودآوری استخراج (Mining Profitability) به عوامل متعددی وابسته است. عواملی مانند هزینه برق، سختی استخراج، بهرهوری انرژی دستگاهها، قیمت رمزارز در بازار، هزینه نگهداری تجهیزات و ساختار رقابتی شبکه همگی در تعیین سود نهایی نقش دارند.
بنابراین، هشریت بالا تنها یکی از مؤلفههای موفقیت در استخراج ارزهای دیجیتال است و بهتنهایی تضمینکننده سودآوری نیست. تحلیل جامع اقتصادی استخراج، در کنار بررسی هشریت، شرط اصلی تصمیمگیری هوشمندانه برای ورود حرفهای به حوزه ماینینگ محسوب میشود.
راستی! برای دریافت مطالب جدید در کانال تلگرام یا پیج اینستاگرام سورس باران عضو شوید.
- انتشار: ۸ اسفند ۱۴۰۴
دسته بندی موضوعات
- آموزش ارز دیجیتال
- آموزش برنامه نویسی
- آموزش متنی برنامه نویسی
- اطلاعیه و سایر مطالب
- پروژه برنامه نویسی
- دوره های تخصصی برنامه نویسی
- رپورتاژ
- فیلم های آموزشی
- ++C
- ADO.NET
- Adobe Flash
- Ajax
- AngularJS
- apache
- ARM
- Asp.Net
- ASP.NET MVC
- AVR
- Bootstrap
- CCNA
- CCNP
- CMD
- CSS
- Dreameaver
- EntityFramework
- HTML
- IOS
- jquery
- Linq
- Mysql
- Oracle
- PHP
- PHPMyAdmin
- Rational Rose
- silver light
- SQL Server
- Stimulsoft Reports
- Telerik
- UML
- VB.NET&VB6
- WPF
- Xml
- آموزش های پروژه محور
- اتوکد
- الگوریتم تقریبی
- امنیت
- اندروید
- اندروید استودیو
- بک ترک
- بیسیک فور اندروید
- پایتون
- جاوا
- جاوا اسکریپت
- جوملا
- دلفی
- دوره آموزش Go
- دوره های رایگان پیشنهادی
- زامارین
- سئو
- ساخت CMS
- سی شارپ
- شبکه و مجازی سازی
- طراحی الگوریتم
- طراحی بازی
- طراحی وب
- فتوشاپ
- فریم ورک codeigniter
- فلاتر
- کانستراکت
- کریستال ریپورت
- لاراول
- معماری کامپیوتر
- مهندسی اینترنت
- هوش مصنوعی
- یونیتی
- کتاب های آموزشی
- Android
- ASP.NET
- AVR
- LINQ
- php
- Workflow
- اچ تی ام ال
- بانک اطلاعاتی
- برنامه نویسی سوکت
- برنامه نویسی موبایل
- پاسکال
- پایان نامه
- پایتون
- جاوا
- جاوا اسکریپت
- جی کوئری
- داده کاوی
- دلفی
- رباتیک
- سئو
- سایر کتاب ها
- سخت افزار
- سی اس اس
- سی پلاس پلاس
- سی شارپ
- طراحی الگوریتم
- فتوشاپ
- مقاله
- مهندسی نرم افزار
- هک و امنیت
- هوش مصنوعی
- ویژوال بیسیک
- نرم افزار و ابزار برنامه نویسی
- وردپرس














